Her ile üniversite, her sıraya ücretsiz kitap

Eğitim, bir milletin geleceğe yaptığı en uzun vadeli yatırımdır. Bir çocuğun hangi şehirde doğduğu, ailesinin geliri ya da cinsiyeti, onun ne kadar okuyabileceğini belirlememelidir. 2002'den bu yana eğitimde atılan adımların ortak paydası, bu fırsat eşitliğini sahada mümkün kılmaktı.

2002'de durum neydi?

Millî Eğitim Bakanlığı verilerine göre 2002-2003 öğretim yılında okullarda 367.145 derslik ve 540.433 öğretmen vardı. Ortaöğretimde net okullaşma oranı yüzde 50,57'ydi; yani ortaöğretim çağındaki gençlerin yaklaşık yarısı okul dışında kalıyordu.

Yükseköğretimde 76 kurum ve yaklaşık 2 milyon öğrenci bulunuyordu. Yurt kapasitesi 182 bin yatakla sınırlıydı. Ücretsiz ders kitabı uygulaması ise henüz yoktu; kitap masrafı ailelerin omzundaydı.

Bugün neredeyiz?

MEB'in paylaştığı verilere göre 2025-2026 öğretim yılında derslik sayısı 762.434'e, öğretmen sayısı 1.216.379'a yükseldi. Bakanlığın resmî 2024-2025 istatistikleri ise 753.571 derslik ve 1.187.409 öğretmen veriyor. Hangi rakam esas alınırsa alınsın, her iki ölçüde de 2002'ye göre iki kattan fazla artış var.

Öğretmen ve derslik sayısının birlikte artması önemlidir: Yalnızca bina yapmak değil, o binaları dolduracak eğitim kadrosunu da yetiştirmek gerekir. Bu iki göstergenin aynı dönemde iki katını aşması, yatırımın dengeli yapıldığını gösteriyor.

Ortaöğretimde net okullaşma oranı 2024-2025'te yüzde 82,85'e çıktı. Ortaöğretim 2012'de zorunlu hâle geldiği için bu artışta yasal düzenlemenin de payı olduğunu belirtelim. Kız çocuklarında UNESCO verisine göre ortaöğretim net okullaşma oranı 2002'deki yüzde 64,65'ten 2017'de yüzde 86,04'e yükseldi.

2003-2004 öğretim yılında başlayan ücretsiz ders kitabı uygulamasıyla bugüne kadar 4 milyar 322 milyon 651 bin 685 kitap dağıtıldı. Yalnızca 2025-2026 öğretim yılı için 184 milyon 455 bin 297 ders kitabı öğrenciler için hazırlandı.

Yükseköğretimde kurum sayısı 208'e ulaştı ve bugün 81 ilin tamamında üniversite var. Bu sayı vakıf meslek yüksekokullarını da içerebilir. YÖK'e göre öğrenci sayısı 6.715.761'e çıktı; YÖK'ün Mart 2026 bülteni ise 2025-2026 için 6.301.434 öğrenci veriyor, fark tanımdan kaynaklanıyor olabilir. Açıköğretim öğrencileri her iki rakamda da dahildir. Yurt kapasitesi 993 bin yatağa ulaştı.

Neden önemli?

Anadolu'nun her ilinde bir üniversitenin bulunması, gençlerin büyük şehirlere gitmeden yükseköğretime erişebilmesi demektir. Üniversite, kurulduğu şehre öğretim üyesi, öğrenci, ekonomik hareketlilik ve yeni bir ufuk getirir.

Ücretsiz ders kitabı, özellikle dar gelirli ailelerin her eylül yaşadığı yükü kaldırdı. Öğretmen ve derslik sayısındaki artış ise kalabalık sınıfların azalması, eğitimin daha nitelikli hâle gelmesi için zorunlu bir ön koşuldur.

Yurt kapasitesindeki artış da aynı fırsat eşitliğinin parçasıdır. 182 binden 993 bine çıkan yatak kapasitesi, ailesi başka bir şehirde yaşayan öğrencinin güvenli ve uygun maliyetli bir barınma imkânına kavuşması demektir. Bu rakamın bir konuşma metninden alındığını ve resmî istatistikle ayrıca teyit edilemediğini not düşüyoruz.

Kız çocuklarının okullaşmasındaki yükseliş ise belki de en kalıcı kazanımdır. Okuyan bir kız çocuğu, yalnızca kendi geleceğini değil, yetiştireceği nesli de değiştirir. Eğitimdeki bu yatırımın meyvesini önümüzdeki on yıllar boyunca toplamaya devam edeceğiz.