Savunma ve havacılık Ar-Ge harcaması
2002
49 milyon $
2023
2,62 milyar $
Bir ülkenin savunma sanayiinde ulaşabileceği en zor eşiklerden biri, kendi muharip uçağını tasarlayıp uçurmaktır. KAAN, 21 Şubat 2024'te ilk uçuşunu yaparak bu eşiği aştı. Temmuz 2025'te ise Endonezya ile 48 adetlik satış sözleşmesi imzalandı.
Bu yazıda KAAN'ın kilometre taşlarını ve onu mümkün kılan havacılık birikimini, TUSAŞ ve resmî kaynakların verileriyle ele alıyoruz.
Nedir?
KAAN, Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından başlatılan ve Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) tarafından geliştirilen Milli Muharip Uçak'tır. TUSAŞ'ın beyanına göre uçak 34.750 kg azami kalkış ağırlığına, iki motorda toplam 2 x 13.150 kgf itkiye ve 40.000 ft'te 1,8 Mach azami hıza sahiptir.
Üreticinin açıkladığı diğer değerler 55.000 ft servis tavanı, +9 / -3,5 G yük limiti, 20,3 m uzunluk ve 13,4 m kanat açıklığıdır. Bu değerler üretici beyanıdır ve tasarım hedeflerini yansıtıyor olabilir.
2002 öncesinde durum
2002'de SSB verilerine göre savunma ve havacılık sektörünün cirosu 1,06 milyar dolar, Ar-Ge harcaması 49 milyon dolardı (cari dolar). Yürütülen savunma projelerinin toplam bütçesi yaklaşık 5,5 milyar dolar, proje sayısı ise 62 idi.
Bu ölçekte bir sanayinin özgün bir savaş uçağı geliştirmesi düşünülemezdi. Türkiye'nin uçuş eğitiminden muharip uçağa kadar ihtiyaçlarını kendi tasarımlarıyla karşılayabilmesi için önce eğitim uçakları, insansız sistemler ve helikopterlerde birikim oluşturması gerekiyordu.
Ne değişti?
TUSAŞ, son yirmi yılda adım adım daha karmaşık platformlar geliştirdi. Temel eğitim uçağı HÜRKUŞ Ağustos 2013'te uçtu ve 11 Temmuz 2016'da Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nden tip sertifikası aldı; üreticiye göre EASA'dan tip sertifikası alan ilk Türk uçağı oldu. Genel maksat helikopteri GÖKBEY 6 Eylül 2018'de, jet eğitim uçağı HÜRJET 25 Nisan 2023'te ilk uçuşunu yaptı.
Taarruz helikopteri T129 ATAK 17 Ağustos 2011'de uçtu ve ilk teslimat 22 Nisan 2014'te Kara Kuvvetleri Komutanlığına yapıldı. İnsansız sistemlerde ANKA 30 Aralık 2010'da ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Her yeni program, bir sonrakine tasarım, test ve üretim deneyimi aktardı.
Yürütülen savunma projesi sayısı
2002
62 proje
2026
yaklaşık 1.500 proje
Bu birikimin arkasında Ar-Ge harcamalarındaki artış var. SASAD verilerine göre sektörün Ar-Ge harcaması 2010'da 666 milyon dolardan 2023'te 2,62 milyar dolara yükseldi. Yürütülen proje sayısı 2025'te 1.400'ü aştı.
Yıllara göre veriler
Sektör cirosu, büyük platform projelerinin taşıdığı ölçeği gösteriyor. SSB verilerine göre ciro 2002'de 1,06 milyar dolar, 2010'da 3,71 milyar dolar, 2018'de 8,76 milyar dolardı. SASAD'a göre 2023'te 15,07 milyar dolara ulaştı; SSB'nin faaliyet raporunda 2024 cirosu 20,24 milyar dolar olarak geçiyor (cari dolar).
Savunma ve havacılık sanayii cirosu
2002–2025 · milyon $ · nominal
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2002 | 1,06 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2003 | 1,3 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2004 | 1,04 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2005 | 1,59 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2006 | 1,86 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2007 | 2,44 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2008 | 3,09 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2009 | 2,9 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2010 | 3,71 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2011 | 4,38 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2012 | 4,76 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2013 | 5,08 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2014 | 5,1 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2015 | 4,91 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2016 | 5,97 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2017 | 6,69 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2018 | 8,76 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2019 | 10,88 milyar $ | SASAD |
| 2020 | 8,86 milyar $ | SASAD |
| 2021 | 10,16 milyar $ | SASAD |
| 2022 | 12,2 milyar $ | SASAD |
| 2023 | 15,07 milyar $ | SASAD |
| 2024 | 20,24 milyar $ | SSB |
| 2025 | yaklaşık 20 milyar $ | SSB |
SSB ile SASAD serilerinin kapsamı farklı olabileceği için yıllar arasındaki sıçramaları bu çekinceyle değerlendirmek gerekir. SSB'nin 2025 için verdiği "20 milyar doların üzerinde" ifadesi bir alt sınırdır.
Önemli projeler
KAAN'ın kilometre taşları: TUSAŞ'a göre KAAN 21 Şubat 2024'te ilk uçuşunu yaptı ve 13 dakika havada kaldı. 6 Mayıs 2024'teki ikinci uçuşunda 14 dakika havada kalarak 10 bin feet irtifaya çıktı. Anadolu Ajansı'nın 26 Temmuz 2025 tarihli haberine göre Endonezya ile 48 adetlik satış sözleşmesi imzalandı.
HÜRJET: TUSAŞ'a göre ilk prototip 25 Nisan 2023'te, ikinci prototip 12 Kasım 2024'te uçtu ve uçak ses hızını aştı. Seri üretimi süren HÜRJET'in 2026'da Hava Kuvvetleri Komutanlığına teslimi planlanıyor. Nisan 2026'da İspanya ile 30 uçaklık ihracat için imza töreni yapıldı.
HÜRKUŞ: Tandem kokpitli turboprop temel eğitim uçağı için HÜRKUŞ-B sözleşmesi 26 Aralık 2013'te imzalandı. Üreticiye göre uçağın 2026 içinde Hava Kuvvetleri Komutanlığına teslimi planlanıyor.
KIZILELMA ve ANKA-3: KAAN'ın yanında görev yapabilecek insansız savaş uçakları da geliştiriliyor. KIZILELMA 14 Aralık 2022'de, ANKA-3 ise 28 Aralık 2023'te ilk uçuşunu yaptı.
Bugünkü durum
KAAN test aşamasında bulunuyor ve ilk ihracat sözleşmesine sahip. Anadolu Ajansı, Endonezya anlaşmasını Türk savunma sanayisinin bugüne kadarki en büyük ihracat sözleşmesi olarak duyurdu.
KAAN'ın seri üretim ve envantere giriş takvimine ilişkin tarihler, bu yazıda kullandığımız kaynaklarda yer almadığı için burada vermiyoruz. Eğitim uçağı tarafında ise HÜRJET ve HÜRKUŞ'un 2026'da Hava Kuvvetlerine teslim edilmesi planlanıyor.
TUSAŞ'ın diğer platformları da sahada. İlk GÖKBEY helikopteri 29 Ekim 2024'te Jandarma Genel Komutanlığına teslim edildi; İçişleri Bakanlığı'na göre 20 GÖKBEY Jandarma envanterine katılacak. T129 ATAK helikopterlerinden 6'şar adet Filipinler ve Nijerya hava kuvvetlerine teslim edildi. ANKA ise üreticiye göre 400.000 saati aşan uçuş süresine ulaştı.
Uluslararası karşılaştırma
SIPRI verilerine göre Türkiye 2021-2025 döneminde dünyanın 11. büyük silah ihracatçısı oldu; küresel paydaki yeri yüzde 0,9'dan yüzde 1,8'e çıktı. Aynı dönemde silah ithalatçıları arasındaki sırası 24'e geriledi ve ithalat hacmi önceki döneme göre yüzde 9,7 azaldı.
Uçak sanayiinin uluslararası görünürlüğü Defense News listesinde de izlenebiliyor. 2026 listesinde TUSAŞ 48. sırada yer aldı; TUSAŞ listeye ilk kez 2011 verileriyle girmişti.
Veriler ne söylüyor?
KAAN, tek başına ortaya çıkmış bir proje değil. Eğitim uçağı, helikopter ve insansız sistemlerde biriken tasarım, test ve sertifikasyon deneyimi, muharip uçak gibi en karmaşık programın da hayata geçmesini sağladı.
Teknik değerlerin üretici beyanı olduğunu, KAAN'ın henüz test aşamasında bulunduğunu hatırlatmak gerekir. Ancak ilk uçuştan yalnızca bir buçuk yıl sonra 48 adetlik bir ihracat sözleşmesi imzalanmış olması, programa duyulan güvenin somut göstergesidir.
Sık sorulan sorular
KAAN ilk uçuşunu ne zaman yaptı?
TUSAŞ'a göre KAAN 21 Şubat 2024'te ilk uçuşunu yaptı ve 13 dakika havada kaldı. İkinci uçuş 6 Mayıs 2024'te gerçekleşti.
KAAN hangi ülkeye satıldı?
Anadolu Ajansı'nın 26 Temmuz 2025 tarihli haberine göre Endonezya ile 48 adetlik KAAN satış sözleşmesi imzalandı. AA bu anlaşmayı Türk savunma sanayisinin bugüne kadarki en büyük ihracat sözleşmesi olarak duyurdu.
KAAN'ın azami hızı nedir?
Üretici TUSAŞ'ın beyanına göre KAAN, 40.000 ft irtifada 1,8 Mach azami hıza ulaşacak şekilde tasarlandı. Bu değer üretici beyanıdır.
Kaynaklar
okunma