Savunma ve havacılık Ar-Ge harcaması
2002
49 milyon $
2023
2,62 milyar $
Türk savunma sanayiinin dünyada en çok konuşulan başarısı, insansız hava araçlarıdır. Baykar'ın açıklamasına göre yalnızca Bayraktar TB2 ve Bayraktar AKINCI için toplam 37 ülkeyle ihracat anlaşması imzalandı. TUSAŞ'ın ANKA ailesi de yurt dışı kullanıcılara ulaştı.
Bu yazıda TB2'den insansız savaş uçağı KIZILELMA'ya uzanan yolu, üreticilerin ve resmî kurumların açıkladığı tarihler ve verilerle anlatıyoruz.
Nedir?
İHA, insansız hava aracı; SİHA ise silahlı insansız hava aracı anlamına gelir. Baykar, 6 ton azami kalkış ağırlıklı AKINCI'yı taarruzi insansız hava aracı (TİHA) olarak sınıflandırıyor. KIZILELMA ve ANKA-3 gibi turbofan motorlu platformlar ise insansız savaş uçağı olarak tanımlanıyor.
Bu araçlar keşif, gözetleme ve hassas taarruz görevlerini pilot riski olmadan üstlenir. Türkiye'nin bu alandaki farkı, platformun yanı sıra mühimmat, kamera ve yazılım gibi alt sistemleri de büyük ölçüde yurt içinde geliştirmesidir.
2002 öncesinde durum
2002'de SSB verilerine göre Türkiye'de yalnızca 62 savunma projesi yürütülüyor, savunma sanayii yerlilik oranı yüzde 20 civarında bulunuyordu. Sektörün toplam Ar-Ge harcaması 49 milyon dolardı (cari dolar).
Bu tabloda özgün bir insansız hava aracı programını seri üretime ve ihracata taşıyacak ölçekte bir Ar-Ge birikimi yoktu. Anadolu Ajansı'nın derlemesine göre Türkiye, Ağustos 2013'ten bu yana yaklaşık 10 yılda HÜRKUŞ, Bayraktar TB2, AKSUNGUR ve KAAN'ın da aralarında bulunduğu 9 milli hava platformunu uçurdu.
Ne değişti?
Ar-Ge harcamalarının artması ve yerli firmalara uzun vadeli projeler verilmesi, insansız sistemlerde hızlı bir sıçramanın önünü açtı. TUSAŞ'ın ANKA'sı 30 Aralık 2010'da ilk uçuşunu yaptı; Ekim 2013'te 10 uçaklık seri üretim sözleşmesi imzalandı. Baykar'ın TB2'si ise 2014'te ilk tam otomatik uçuş testini yaptı ve aynı yıl ilk seri teslimatı gerçekleştirdi.
Sektörün Ar-Ge harcaması SASAD verilerine göre 2023'te 2,62 milyar dolara ulaştı. 2002'deki 49 milyon dolarlık SSB rakamıyla kıyaslandığında artış 50 katın üzerindedir; iki değerin farklı kaynaklardan geldiğini not edelim.
Yıllara göre veriler
İnsansız hava araçlarındaki ihracat başarısı, sektörün genel ihracat eğrisine de yansıdı. SSB serisine göre savunma ve havacılık ihracatı 2018'de 2,19 milyar dolar, 2021'de 3,22 milyar dolar, 2023'te 5,55 milyar dolar oldu. 2024'te 7,15 milyar dolara, 2025'te 10,05 milyar dolara çıktı (cari dolar). SSB serisi 2024'ten itibaren NATO projeleri ve hizmet ihracatını da kapsıyor; bu nedenle 2024 ve 2025 rakamları önceki yıllarla birebir aynı tanımda değildir.
Savunma ve havacılık ihracatı (SSB)
2002–2025 · milyon $ · nominal
2024: 2024'ten itibaren SSB rakamı NATO ve hizmet ihracatını da kapsar.
2025: 2024'ten itibaren SSB rakamı NATO ve hizmet ihracatını da kapsar.
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2002 | 248 milyon $ | SSB |
| 2003 | 331 milyon $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2004 | 196 milyon $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2005 | 337 milyon $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2006 | 487 milyon $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2007 | 615 milyon $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2008 | 784 milyon $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2009 | 832 milyon $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2010 | 853 milyon $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2011 | 1,1 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2012 | 1,26 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2013 | 1,57 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2014 | 1,86 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2015 | 1,93 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2016 | 1,95 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2017 | 1,82 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2018 | 2,19 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2019 | 3,07 milyar $ | SASAD (DefenceTurk aracılığıyla) |
| 2020 | 2,27 milyar $ | SASAD (DefenceTurk aracılığıyla) |
| 2021 | 3,22 milyar $ | SASAD |
| 2022 | 4,4 milyar $ | SASAD |
| 2023 | 5,55 milyar $ | SASAD |
| 2024 | 7,15 milyar $ | SSB |
| 2025 | 10,05 milyar $ | SSB |
TB2'nin ilk ihracatı 2018'de Katar'a yapıldı. Baykar'a göre TB2 için ihracat anlaşması imzalanan ülke sayısı Mart 2025'te 34 iken Ocak 2026'da 36'ya ulaştı. AKINCI'da aynı sayı 11'den 16'ya çıktı.
Önemli projeler
Bayraktar TB2: Üreticiye göre 700 kg azami kalkış ağırlığına, 150 kg faydalı yüke ve 20 saati aşan havada kalış süresine sahip. 2023'te 500. TB2 üretim hattından çıktı; toplam uçuş süresi 1 milyon 250 bin saati aştı.
Bayraktar AKINCI: İlk uçuşunu 6 Aralık 2019'da yaptı, 29 Ağustos 2021'de envantere girdi. Temmuz 2023'te Suudi Arabistan ile ihracat ve iş birliği sözleşmesi imzalandı.
Bayraktar TB3: Kısa pistli gemilerden kalkış ve iniş için tasarlanan katlanır kanatlı SİHA, ilk uçuşunu 27 Ekim 2023'te yaptı. 19 Kasım 2024'te TCG Anadolu'nun kısa pistinden ilk kalkışını gerçekleştirdi; Milli Savunma Bakanlığı Temmuz 2026'da Kara Kuvvetleri envanterine alındığını açıkladı.
Bayraktar KIZILELMA: İlk uçuşunu 14 Aralık 2022'de yapan insansız savaş uçağının seri imalatına 2026'da başlandı. Baykar Genel Müdürü ilk 12 adetlik ihracat sözleşmesinin imzalandığını açıkladı.
ANKA, AKSUNGUR ve ANKA-3: TUSAŞ'a göre ANKA 400.000 saati aşan uçuş süresine ulaştı ve Tunus ile Kazakistan'a ihraç edildi. AKSUNGUR Kasım 2023'te milli TEI-PD170 motoruyla uçarak 41 saat havada kaldı. Uçan kanat yapılı ANKA-3 ise ilk uçuşunu 28 Aralık 2023'te gerçekleştirdi.
Bugünkü durum
Türk insansız hava araçları bugün keşif sınıfından insansız savaş uçağı sınıfına kadar geniş bir yelpazede üretiliyor. KIZILELMA seri imalata geçti, TB3 gemi tabanlı operasyonlar için envantere girdi, ANKA-3'ün test süreci sürüyor.
TUSAŞ cephesinde de tablo benzer. ANKA'nın ilk ihracatı Tunus'a yapıldı; Kasım 2021'de Kazakistan'a 3 ANKA sistemi ve 2 yer istasyonu ihracatı duyuruldu. AKSUNGUR'un üreticiye göre 50 saate kadar havada kalabilmesi, uzun süreli gözetleme görevlerinde önemli bir kabiliyet sağlıyor.
Baykar'ın 2025'te KIZILELMA ile dünyada ilk isabetli görüş ötesi hava-hava atışını gerçekleştirdiğini açıklaması, bu platformların yalnızca karaya karşı değil hava muharebesinde de rol üstlenmeye başladığını gösteriyor.
Uluslararası karşılaştırma
Anadolu Ajansı'nın Baykar açıklamasına dayanan haberinde şirket, dünyanın en büyük insansız hava aracı şirketi olarak tanımlanıyor. Bu, üretici kaynaklı bir değerlendirmedir.
Bağımsız ölçüm için SIPRI verilerine bakılabilir. SIPRI'ye göre Türkiye 2021-2025 döneminde dünyanın 11. büyük silah ihracatçısı oldu ve küresel paydaki yeri 2016-2020'deki yüzde 0,9'dan yüzde 1,8'e yükseldi. Aynı karşılaştırmada ihracat hacmi yüzde 122 arttı.
Veriler ne söylüyor?
İnsansız hava araçları, Türk savunma sanayiinde Ar-Ge yatırımının ihracata en hızlı dönüştüğü alan oldu. TB2'nin 2014'teki ilk seri teslimatından 36 ülkeyle ihracat anlaşmasına uzanan süreç, yerli ürünün sahada denenip güven kazandıktan sonra dış pazarda nasıl talep gördüğünü gösteriyor.
Bazı veriler üretici beyanına dayanıyor; teknik değerler ve uçuş saatleri bunlar arasında. İhracat ülke sayıları da teslimat değil, imzalanan anlaşma sayısıdır. Bu çekincelerle birlikte eğilim açık: Türkiye bu alanda takipçi değil, öncü ülkeler arasında.
Sık sorulan sorular
Bayraktar TB2 kaç ülkeye satıldı?
Baykar'ın Ocak 2026 tarihli açıklamasına göre TB2 için 36 ülkeyle ihracat anlaşması imzalandı. Bu sayı teslimat yapılan değil, anlaşma imzalanan ülke sayısıdır. Resmî kaynaklarda adı geçen alıcılar arasında Katar, Ukrayna, Azerbaycan, Polonya ve Kuveyt var.
KIZILELMA ne zaman uçtu?
Bayraktar KIZILELMA ilk uçuşunu 14 Aralık 2022'de yaptı. 2024'te üretim prototipi uçtu, 2026'da seri imalata başlandı.
SİHA ile TİHA arasındaki fark nedir?
SİHA silahlı insansız hava aracıdır. Baykar, daha ağır sınıftaki AKINCI'yı taarruzi insansız hava aracı (TİHA) olarak tanımlıyor; AKINCI'nın azami kalkış ağırlığı üreticiye göre 6.000 kg, TB2'ninki 700 kg.
Kaynaklar
okunma