15 Temmuz 2016: Milletin Darbeye Karşı Direnişi

Ne oldu?

15 Temmuz 2016 gecesi Türk Silahlı Kuvvetleri içindeki bir grup, seçilmiş hükümeti devirmek için darbe girişiminde bulundu. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, girişimin devlet içindeki "paralel yapılanma" üzerinden Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) tarafından gerçekleştirildiğini belirtiyor.

Girişim, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın çağrısıyla sokaklara dökülen vatandaşların, emniyet güçlerinin ve darbeye katılmayan askerlerin direnişiyle sabaha karşı başarısız oldu. İletişim Başkanlığı'na göre asker ve sivil toplam 252 kişi şehit, 2.740 kişi gazi oldu.

Saat saat o gece

Gecenin ayrıntılı kronolojisi için 15 Temmuz saatlik kronoloji sayfamıza bakabilirsiniz. Aşağıdaki saatler Al Jazeera'nın canlı zaman çizelgesinden Türkiye saatine çevrilmiştir ve olayın haber verildiği anı yansıtır; Meclis bombardımanı saatleri ve Cumhurbaşkanı'nın çağrı saati Anadolu Ajansı'na dayanır.

• 22.30 – İstanbul'da Boğaz üzerindeki iki köprünün trafiğe kapatıldığı bildirildi.
• 22.50 – Ankara semalarında savaş uçakları ve helikopterler görüldü.
• 23.00 – Başbakan Binali Yıldırım izinsiz bir "askeri hareketlilik" yaşandığını açıkladı.
• 00.00 – Genelkurmay Başkanının darbeciler tarafından rehin tutulduğu bildirildi.
• 00.15 – TRT'de darbecilerin bildirisi okutuldu.
• 00.24 – Cumhurbaşkanı Erdoğan vatandaşları meydanlara çağırdı (AA).
• 01.00 – Ankara'da bir helikopterden ateş açıldığı, Meclis önüne tank konuşlandırıldığı bildirildi.
• 02.00 – Darbecilerin kullandığı bir helikopter, bir Türk savaş uçağı tarafından düşürüldü.
• 02.33, 03.20 ve 03.33 – TBMM savaş uçaklarıyla üç kez bombalandı (AA).
• 02.50 – Başbakan Yıldırım durumun kontrol altında olduğunu açıkladı.
• 03.20 – Cumhurbaşkanı Erdoğan İstanbul Atatürk Havalimanı'na ulaştı ve kalabalığa hitap etti.
• 03.30 – İçişleri Bakanı Efkan Ala darbe girişiminin etkisiz hale getirildiğini söyledi.
• 03.45 – Taksim'deki askerler silahlarını teslim etti.
• Sabah – Hükümet, 700'den fazla kişinin gözaltına alındığını ve girişimin başarısız olduğunu duyurdu.

Meclis bombalanırken

Gecenin en ağır sahnelerinden biri Ankara'da yaşandı. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre darbeciler TBMM'yi savaş uçaklarıyla üç kez bombaladı; saldırıda Meclis'te 18 kişi yaralandı ve 11 milyon liranın üzerinde maddi hasar oluştu.

Buna rağmen TBMM Genel Kurulu bombardıman sırasında toplandı. Sığınakta hazırlanan ve Meclis'teki dört partinin ortaklaşa imzaladığı darbe karşıtı deklarasyon 16 Temmuz'da okundu.

Bedel: şehitler ve gaziler

Anadolu Ajansı'na göre şehitlerin 63'ü emniyet personeli, 6'sı askerî personel, 183'ü sivildir. İstanbul'da 15 Temmuz Şehitler Köprüsü'nde 34 kişi şehit oldu; İstanbul genelinde şehit sayısı 99'dur.

Kaynaklar arasında küçük farklar bulunuyor: AA'nın bir haberinde yaralı sayısı 2.734 olarak, başka bir haberinde şehit sayısı 251 olarak geçiyor. Burada İletişim Başkanlığı'nın açıkladığı 252 şehit ve 2.740 gazi rakamları esas alınmıştır.

Hükümetin attığı adımlar

Darbe girişiminin ardından 21 Temmuz 2016'da olağanüstü hal ilan edildi. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre OHAL, üçer aylık sürelerle yedi kez uzatıldıktan sonra 19 Temmuz 2018'de sona erdi.

OHAL döneminde alınan kararlara itiraz için OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kuruldu. Komisyona 127.292 başvuru yapıldı; 17.960 başvuruda kabul, 109.332 başvuruda ret kararı verildi.

Farklı görüşler

Darbe girişimine karşı TBMM'deki dört partinin ortak deklarasyonu, girişimin kendisinin siyasi yelpazenin tamamınca reddedildiğini gösteriyor. Tartışma daha çok sonrasına, yani OHAL dönemindeki uygulamaların kapsamına ilişkindir.

Eleştirmenler, OHAL kararnameleriyle yapılan işlemlerin geniş tutulduğunu ve hukukun üstünlüğü göstergelerinin bu dönemde gerilediğini öne sürer. Hükümet ise devletin her kademesine sızmış bir terör örgütüyle mücadelenin olağanüstü tedbirler gerektirdiğini savunur; OHAL Komisyonu'nun binlerce başvuruyu kabul etmesi de itiraz yolunun işletildiğinin göstergesi olarak sunulur.

Bugün

15 Temmuz, her yıl Demokrasi ve Millî Birlik Günü olarak anılıyor. O gece silahsız vatandaşların tanklara karşı sokaklara çıkması, darbecilerin planını bozan gece olarak hafızalara kazındı.