Ne oldu?
Şubat 2001'de Türkiye ağır bir ekonomik kriz yaşadı. TCMB'nin değerlendirmesine göre Kasım 2000'deki likidite krizinde yalnızca yabancıların döviz talebi artmışken, Şubat 2001'de yerleşiklerin döviz talebi de arttı.
TCMB Başkanı Süreyya Serdengeçti'nin aktardığına göre bir kamu bankasının borçlanma faizi yüzde 850 iken başka bir kamu bankası için aynı oran yüzde 2.200'e çıktı.
Arka plan
Türk lirası, ABD doları karşısında Şubat ve Mart 2001'de birikimli olarak yüzde 55,5 değer kaybetti.
Borç yükü de ağırlaştı: TCMB verilerine göre toplam iç borç stokunun M2Y'ye oranı Ekim 2001'de yüzde 104,4'e yükseldi. Yıllık enflasyon aynı ay yüzde 66,5'e ulaştı.
Krizin ilk faturası
Üretim sert biçimde daraldı. TCMB'nin Kasım 2001 raporuna göre GSYİH yılın ilk çeyreğinde yüzde 2,1, ikinci çeyreğinde yüzde 8,9, üçüncü çeyreğinde yüzde 7,1 geriledi. Dünya Bankası verilerine göre ekonomi 2001 yılının tamamında yüzde 5,46 küçüldü.
Dönemin hükümeti Mart 2001 ortasında "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı"nın genel stratejisini açıkladı; 3 Mayıs 2001'de IMF ile yeni bir niyet mektubu imzalandı. Ancak kriz, 2002'ye ağır bir enflasyon ve borç mirası bıraktı.
Hükümetin attığı adımlar
3 Kasım 2002 seçiminde AK Parti yüzde 34,28 oyla birinci parti olarak tek başına iktidara geldi. Yeni hükümetin önündeki görev, kriz sonrası istikrar programını kalıcı bir büyüme ve dezenflasyon sürecine dönüştürmekti.
IMF ile ilişkide de bir dönüm noktası yaşandı: Hazine'nin 2013 Kamu Borç Yönetimi Raporu'na göre Türkiye 2012'de IMF'ye 1,312 milyar SDR anapara ödedi ve 14 Mayıs 2013'te yapılan 281 milyon SDR'lik son ödemeyle stand-by düzenlemelerinden kaynaklanan borç tamamen sona erdi.
Sonuçlar ve rakamlar
Büyüme hızla geri döndü. Dünya Bankası verilerine göre ekonomi 2002'de yüzde 6,44, 2003'te yüzde 5,80 ve 2004'te yüzde 9,93 büyüdü.
Reel GSYİH büyüme oranı
2002–2025 · yüzde
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2002 | %6,4 | World Bank (WDI) |
| 2003 | %5,8 | World Bank (WDI) |
| 2004 | %9,9 | World Bank (WDI) |
| 2005 | %9,1 | World Bank (WDI) |
| 2006 | %7,1 | World Bank (WDI) |
| 2007 | %5,1 | World Bank (WDI) |
| 2008 | %0,9 | World Bank (WDI) |
| 2009 | %-4,9 | World Bank (WDI) |
| 2010 | %8,5 | World Bank (WDI) |
| 2011 | %11,0 | World Bank (WDI) |
| 2012 | %4,8 | World Bank (WDI) |
| 2013 | %8,5 | World Bank (WDI) |
| 2014 | %4,6 | World Bank (WDI) |
| 2015 | %5,8 | World Bank (WDI) |
| 2016 | %3,3 | World Bank (WDI) |
| 2017 | %7,8 | World Bank (WDI) |
| 2018 | %3,5 | World Bank (WDI) |
| 2019 | %1,3 | World Bank (WDI) |
| 2020 | %1,8 | World Bank (WDI) |
| 2021 | %11,8 | World Bank (WDI) |
| 2022 | %5,4 | World Bank (WDI) |
| 2023 | %5,0 | World Bank (WDI) |
| 2024 | %3,3 | World Bank (WDI) |
| 2025 | %3,6 | World Bank (WDI) |
Enflasyonda dönüşüm daha da çarpıcıydı. Yıllık ortalama TÜFE 2001'de yüzde 54,4, 2002'de yüzde 45,0 iken 2003'te yüzde 21,6'ya, 2004'te yüzde 8,6'ya indi. Dünya Bankası serisine göre enflasyon 2004-2016 arasında yüzde 6-11 bandında kaldı.
Tüketici enflasyonu (yıllık ortalama)
2002–2025 · yüzde
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2002 | %45,0 | World Bank (WDI) |
| 2003 | %21,6 | World Bank (WDI) |
| 2004 | %8,6 | World Bank (WDI) |
| 2005 | %8,2 | World Bank (WDI) |
| 2006 | %9,6 | World Bank (WDI) |
| 2007 | %8,8 | World Bank (WDI) |
| 2008 | %10,4 | World Bank (WDI) |
| 2009 | %6,3 | World Bank (WDI) |
| 2010 | %8,6 | World Bank (WDI) |
| 2011 | %6,5 | World Bank (WDI) |
| 2012 | %8,9 | World Bank (WDI) |
| 2013 | %7,5 | World Bank (WDI) |
| 2014 | %8,9 | World Bank (WDI) |
| 2015 | %7,7 | World Bank (WDI) |
| 2016 | %7,8 | World Bank (WDI) |
| 2017 | %11,1 | World Bank (WDI) |
| 2018 | %16,3 | World Bank (WDI) |
| 2019 | %15,2 | World Bank (WDI) |
| 2020 | %12,3 | World Bank (WDI) |
| 2021 | %19,6 | World Bank (WDI) |
| 2022 | %72,3 | World Bank (WDI) |
| 2023 | %53,9 | World Bank (WDI) |
| 2024 | %58,5 | World Bank (WDI) |
| 2025 | %34,9 | World Bank (WDI) |
| Gösterge | 2001 | 2002 | 2004 |
|---|---|---|---|
| Reel GSYİH büyümesi (Dünya Bankası) | %-5,46 | %6,44 | %9,93 |
| Yıllık ortalama TÜFE (Dünya Bankası) | %54,4 | %45,0 | %8,6 |
Farklı görüşler
İktisatçılar arasında, 2002 sonrası başarının ne kadarının 2001'de atılan yapısal adımlara, ne kadarının sonraki hükümetin uygulama kararlılığına bağlı olduğu tartışılır.
Eleştirmenler ise 2018 sonrasında enflasyonun yeniden yükselmesini hatırlatıyor; 2022-2024 döneminde yıllık ortalama enflasyon yeniden 2002 seviyesinin üzerine çıktı. Bu dönem, sitemizin eleştiriler bölümünde ayrıca ele alınıyor.
Bugün
TCMB'nin Kasım 2009 Finansal İstikrar Raporu'na göre Türk bankacılık sektörü, 2008 küresel krizinde herhangi bir devlet desteğine ihtiyaç duymadı.
Sık sorulan sorular
2001 krizinde Türk lirası ne kadar değer kaybetti?
TCMB'ye göre TL, ABD doları karşısında Şubat ve Mart 2001'de birikimli olarak yüzde 55,5 değer kaybetti.
Türkiye ekonomisi 2001'de ne kadar küçüldü?
Dünya Bankası verilerine göre Türkiye ekonomisi 2001'de yüzde 5,46 küçüldü; 2002'de ise yüzde 6,44 büyüdü.
Türkiye IMF borcunu ne zaman bitirdi?
Hazine verilerine göre 14 Mayıs 2013'te yapılan 281 milyon SDR'lik son anapara ödemesiyle IMF stand-by borcu sona erdi.
Enflasyon ne zaman tek haneye indi?
Dünya Bankası verilerine göre yıllık ortalama enflasyon 2002'de yüzde 45,0 iken 2004'te yüzde 8,6'ya geriledi.