Savunma sanayiinde yerlilik oranı
2002
yaklaşık %20,0
2026
%83,0
Bir silah sistemini yurt dışından alan ülke, o sistemin yedek parçası, yazılımı ve mühimmatı için de tedarikçisine bağlı kalır. Siyasi kararlarla uygulanan ihracat kısıtlamaları ve ambargolar, bu bağımlılığı bir güvenlik açığına dönüştürebilir.
Yerlileşme, bu açığı kapatmanın yoludur. Bu yazıda Türkiye'nin savunmada yerlileşme sürecini yerlilik oranı, Ar-Ge harcaması, firma ve proje sayısı verileriyle ele alıyoruz.
Nedir?
Savunma sanayii yerlilik oranı, SSB'nin izlediği ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaçlarının yurt içinden karşılanma oranını gösteren bir göstergedir. Oran yükseldikçe kritik sistemlerde dış tedarikçilerin kararlarına bağımlılık azalır.
Yerlileşmenin diğer göstergeleri Ar-Ge harcaması, sektördeki firma sayısı ve yürütülen proje sayısıdır. Ar-Ge yeni ürünlerin, firmalar ise tedarik zincirinin derinliğini gösterir.
2002 öncesinde durum
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ifadesiyle savunma sanayiinde yerlilik oranı yüzde 20 seviyesindeydi; SSB Başkanı Görgün de Eylül 2026'da "23 yıl önce yüzde 20 civarındaydı" dedi. Yani ihtiyaçların yaklaşık beşte dördü dışarıdan karşılanıyordu.
SSB verilerine göre 2002'de sektörün Ar-Ge harcaması 49 milyon dolar (cari dolar), firma sayısı 56, yürütülen proje sayısı 62 idi. Bu tablo, kritik sistemlerde tedarikçi ülkelerin kararlarına açık bir yapıya işaret ediyordu.
Ne değişti?
Yerli firmalara uzun vadeli geliştirme projeleri verildi, Ar-Ge harcamaları büyüdü ve tedarik zinciri KOBİ'lere kadar genişledi. Sonuçta yerlilik oranı 2023'te yüzde 80'e, 2025 sonunda yüzde 81,3'e, Eylül 2026 itibarıyla yüzde 83'e yükseldi. SSB'nin 2025 hedefi yüzde 82 idi.
Savunma ve havacılık Ar-Ge harcaması
2002
49 milyon $
2023
2,62 milyar $
Savunma sanayii firma sayısı
2002
56 firma
2026
yaklaşık 4.000 firma
Firma sayısı 2020'de 1.500'e, 2025'te 3.500'ün üzerine çıktı; Görgün Eylül 2026'da 4 binin üzerinde firmadan söz etti. Güncel rakamların KOBİ'leri de kapsayan tedarikçi ekosistemini yansıttığını, 2002'deki 56 firma ile tanım farkı olabileceğini belirtelim.
Yıllara göre veriler
SASAD verilerine göre sektörün Ar-Ge (ürün ve teknoloji geliştirme) harcaması 2010'da 666 milyon dolardı. 2016'da 1,25 milyar dolara, 2018'de 1,45 milyar dolara, 2019'da 1,67 milyar dolara çıktı. 2020'de yaklaşık 1,24 milyar dolara geriledikten sonra 2021'de 1,64, 2022'de 2,06 ve 2023'te 2,62 milyar dolara ulaştı (cari dolar).
Savunma ve havacılık Ar-Ge harcaması
2002–2023 · milyon $ · nominal
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2002 | 49 milyon $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2010 | 666 milyon $ | SASAD |
| 2011 | 672 milyon $ | SASAD |
| 2012 | 772 milyon $ | SASAD |
| 2013 | 927 milyon $ | SASAD |
| 2014 | 887 milyon $ | SASAD |
| 2015 | 904 milyon $ | SASAD |
| 2016 | 1,25 milyar $ | SASAD |
| 2017 | 1,24 milyar $ | SASAD |
| 2018 | 1,45 milyar $ | SSB (Sabah aracılığıyla) |
| 2019 | 1,67 milyar $ | SASAD (DefenceTurk aracılığıyla) |
| 2020 | yaklaşık 1,24 milyar $ | SASAD (DefenceTurk aracılığıyla) |
| 2021 | 1,64 milyar $ | SASAD |
| 2022 | 2,06 milyar $ | SASAD |
| 2023 | 2,62 milyar $ | SASAD |
| Gösterge | 2002 | Güncel |
|---|---|---|
| Yerlilik oranı | yaklaşık %20 | %83 (Eylül 2026) |
| Ar-Ge harcaması (cari $) | 49 milyon | 2,62 milyar (2023) |
| Firma sayısı | 56 | 4.000'in üzeri (Eylül 2026) |
| Yürütülen proje sayısı | 62 | yaklaşık 1.500 (Eylül 2026) |
| Proje bütçe hacmi (cari $) | yaklaşık 5,5 milyar | yaklaşık 150 milyar (ihale aşamasındakiler dahil) |
SASAD'ın 2023 verilerine göre Ar-Ge harcaması, aynı yılın 15,07 milyar dolarlık cirosunun yaklaşık yüzde 17'sine denk geliyor (hesaplama bize ait). Bu oran, sektörün gelirinin önemli bir bölümünü yeni teknolojiye ayırdığını gösteriyor. 2021'de de oran benzer düzeyde, yaklaşık yüzde 16'ydı.
Firma sayısı için yalnızca dört veri noktası bulunuyor: 2002'de 56, 2020'de 1.500, 2025'te 3.500'ün üzeri ve Eylül 2026'da 4.000'in üzeri.
Savunma sanayii firma sayısı
2002–2026 · firma
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2002 | 56 firma | Cumhurbaşkanlığı (İletişim Başkanlığı) |
| 2020 | yaklaşık 1.500 firma | Cumhurbaşkanlığı (İletişim Başkanlığı) |
| 2025 | yaklaşık 3.500 firma | SSB |
| 2026 | yaklaşık 4.000 firma | SSB (AA haberi, Yeni Asır) |
Önemli projeler
Yerlileşmenin en zor alanlarından biri motorlardır. AKSUNGUR Kasım 2023'te milli TEI-PD170 motoruyla uçarak 41 saat havada kaldı ve 30.000 feet'e ulaştı. GÖKBEY helikopterinin prototipi 19 Nisan 2023'te TEI'nin milli imkânlarla geliştirdiği TEI-TS1400 turboşaft motorlarıyla uçtu.
Füzelerde de benzer bir tablo var. Roketsan'ın ÇAKIR seyir füzesi yerli KTJ-1750 turbojet motoru kullanıyor. Gemisavar füzesi ATMACA ve hava savunma füzesi HİSAR da milli olarak geliştirildi.
Kara sistemlerinde ALTAY ana muharebe tankının ilki 28 Ekim 2025'te Türk Silahlı Kuvvetlerine teslim edildi. İletişim Başkanlığı'na göre tank için 1,5 milyon mühendislik saati harcandı, 35.000 km test sürüşü ve 3.700 fiili atış yapıldı.
Bugünkü durum
Bugün yerlilik oranı yüzde 83, yürütülen proje sayısı yaklaşık 1.500 ve firma sayısı 4 binin üzerinde. SSB'ye göre proje bütçe hacmi, ihale süreci devam edenlerle birlikte yaklaşık 150 milyar dolara ulaştı (cari dolar).
Yerlileşme henüz tamamlanmış değil. Üretici verilerine göre HÜRJET'te GE F404, HÜRKUŞ'ta Pratt & Whitney Canada PT6A-68T, GÖKBEY'in teknik verilerinde ise LHTEC CTS800-4AT motorları yer alıyor. Milli motor programları bu bağımlılığı azaltmayı hedefliyor.
Yerlileşme ihracatı da besliyor. SSB serisine göre savunma ve havacılık ihracatı 2002'deki 248 milyon dolardan 2025'te 10,05 milyar dolara ulaştı (cari dolar). Bu seri 2024'ten itibaren NATO ve hizmet ihracatını da kapsıyor.
Uluslararası karşılaştırma
Yerlileşmenin dış dünyadaki yansıması, silah ithalatındaki düşüştür. SIPRI'ye göre Türkiye'nin silah ithalatı 2019-2023'te önceki beş yıla göre yüzde 29 azaldı. 2021-2025'te ithalat yüzde 9,7 daha geriledi ve Türkiye'nin ithalatçılar arasındaki sırası 17'den 24'e düştü.
Aynı dönemde Türkiye'nin küresel silah ihracatındaki payı yüzde 0,9'dan yüzde 1,8'e çıktı. Daha az ithal eden, daha çok ihraç eden bir ülke tablosu ortaya çıkıyor.
Veriler ne söylüyor?
Yerlilik oranının yüzde 20'den yüzde 83'e çıkması, Türkiye'nin kritik savunma ihtiyaçlarında dış tedarikçilerin kararlarına çok daha az bağımlı olduğu anlamına geliyor. Ar-Ge harcamasındaki 50 katı aşan artış ve firma sayısındaki büyüme bu sonucun altyapısını oluşturuyor.
Verilerin sınırlarını da belirtmek gerekir. Yerlilik oranı için yıllık resmî bir seri yok; 2002 ve 2023 değerleri yuvarlak ifadelerdir ve ölçüm yöntemi zaman içinde değişmiş olabilir. Ar-Ge verisinin 2002 değeri SSB'den, sonraki yıllar SASAD'dan geliyor. Motor gibi alanlarda dış bağımlılık sürüyor. Ancak eğilim tartışmasız biçimde yerlileşme yönünde.
Sık sorulan sorular
Savunma sanayiinde yerlilik oranı nedir?
Yerlilik oranı, Türk Silahlı Kuvvetlerinin savunma ihtiyaçlarının yurt içinden karşılanma oranıdır. 2002'de yüzde 20 civarında olan oran, 2025 sonunda yüzde 81,3'e, SSB Başkanı Görgün'ün Eylül 2026 açıklamasına göre yüzde 83'e çıktı.
Savunma sanayiinin Ar-Ge harcaması ne kadar?
SASAD verilerine göre 2023'te sektörün Ar-Ge harcaması 2,62 milyar dolar oldu. SSB'ye göre 2002'de bu rakam 49 milyon dolardı. Rakamlar cari dolardır.
Savunma sanayiinde kaç firma var?
SSB'nin 2025 faaliyet raporuna göre sektörde 3.500'ü aşkın firma faaliyet gösteriyor. SSB Başkanı Görgün Eylül 2026'da bu sayının 4 binin üzerine çıktığını açıkladı. 2002'de firma sayısı 56 idi.
Kaynaklar
okunma