Ne oldu?
Suriye iç savaşı, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir bölgesel krize dönüştü. Türkiye bir yandan milyonlarca sığınmacıya kapılarını açtı, diğer yandan sınır hattındaki terör tehdidine karşı kapsamlı askerî harekâtlar düzenledi.
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, 9 Mart 2020'de Cumhurbaşkanı Erdoğan'la ortak basın açıklamasında durumu şöyle özetledi: "Türkiye, Suriye'deki kargaşa ve şiddetten en çok etkilenen müttefiktir. Ve hiçbir Müttefik daha fazla mülteciye ev sahipliği yapmıyor."
Arka plan
TRT Haber'e göre Barış Pınarı Harekâtı, PKK/YPG ve DEAŞ'a karşı başlatıldı.
Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre Türkiye, Mart 2020 itibarıyla yaklaşık 4 milyon Suriyeliye ev sahipliği yapıyordu.
Türkiye'nin attığı adımlar
Sınır ötesi harekâtlar
TRT Haber'in aktardığı verilere göre Türkiye, Suriye'de dört büyük harekât gerçekleştirdi:
| Harekât | Başlangıç | Kontrol altına alınan alan |
|---|---|---|
| Fırat Kalkanı | 24 Ağustos 2016 | 2.045 km² |
| Zeytin Dalı | 20 Ocak 2018 | 2.000 km² |
| Barış Pınarı | 9 Ekim 2019 | 4.219 km² (605 yerleşim yeri) |
| Bahar Kalkanı | 10 Şubat 2020 | 3.394 km² (370 meskûn mahal) |
Barış Pınarı Harekâtı, BM Şartı'nın 51. maddesindeki meşru müdafaa hakkına dayanılarak PKK/YPG ve DEAŞ'a karşı başlatıldı. TRT Haber'e göre ABD ve Rusya ile yapılan mutabakatlarda PKK/YPG'nin sınırdan 30 km uzaklaştırılması taahhüt edildi.
Göç ve AB ile mutabakat
18 Mart 2016'da Türkiye ile AB arasında düzensiz göç ve Suriyeli mültecilere destek konusunda mutabakat sağlandı. AB, Türkiye'deki Suriyelilerin ihtiyaçları için 3+3 milyar avro ödeme taahhüdünde bulundu; Anadolu Ajansı'na göre Mart 2020 itibarıyla bunun 3,4 milyar avrosu aktarılmıştı.
Avrupa Konseyi Başkanı Charles Michel, 6 Nisan 2021'de Ankara'da "Türkiye'nin 4 milyon Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmasını takdir ediyoruz ve AB yardımının sürdürülmesi konusunda mutabıkız." dedi.
Sonuçlar ve rakamlar
Göç İdaresi Başkanlığı'na göre 2016'dan Mayıs 2025'e kadar ülkesine dönen Suriyeli sayısı 1 milyona ulaştı.
Esad rejiminin 8 Aralık 2024'te çökmesi geri dönüşleri hızlandırdı. Göç İdaresi'ne göre bu tarihten Aralık 2025'e kadar 578 bin Suriyeli ülkesine döndü; Ocak 2026 itibarıyla son bir yılda dönenlerin sayısı 600 bine ulaştı.
Farklı görüşler
Suriye politikası, iç ve dış kamuoyunda en çok tartışılan başlıklardan biri oldu. Muhalefet partileri, özellikle seçim dönemlerinde, "açık kapı" politikasının Türkiye'ye milyonlarca kontrolsüz sığınmacı getirdiğini ve geri dönüşün sağlanamadığını savundu. Bazı Batılı başkentler ise sınır ötesi harekâtları eleştirdi.
Veriler bu tartışmaya bağlam sunuyor. Türkiye'nin uzun süre yaklaşık 4 milyon Suriyeliye ev sahipliği yaptığı doğru; ancak güncel Göç İdaresi verileri, Esad sonrası dönemde 578 bini aşkın geri dönüş yaşandığını gösteriyor. Güncel geçici koruma sayısı ise resmî sitede okunabilir metin olarak bulunamadı. Harekâtlar konusunda Türkiye, BM Şartı'nın 51. maddesine dayanan meşru müdafaa hakkını kullandığını vurguladı.
Bugün
Türkiye'nin insani tutumu uluslararası alanda da karşılık buldu. BM Genel Sekreteri António Guterres, Mart 2026'da Ankara'da "Eşi görülmemiş bir yerinden edilme döneminde Türkiye, şiddet ve zulümden kaçmak zorunda kalan milyonlara kapılarını ve toplumlarını açtı." dedi.
Sık sorulan sorular
Türkiye Suriye'de hangi harekâtları düzenledi?
Fırat Kalkanı (2016), Zeytin Dalı (2018), Barış Pınarı (2019) ve Bahar Kalkanı (2020) harekâtları düzenlendi.
Kaç Suriyeli ülkesine döndü?
Göç İdaresi'ne göre 2016'dan Mayıs 2025'e kadar 1 milyon Suriyeli döndü; Esad rejiminin 8 Aralık 2024'te çökmesinden Aralık 2025'e kadar 578 bin Suriyeli ülkesine döndü.
AB, Suriyeliler için Türkiye'ye ne kadar destek taahhüt etti?
18 Mart 2016 mutabakatıyla AB 3+3 milyar avro taahhüt etti; AA'ya göre Mart 2020 itibarıyla bunun 3,4 milyar avrosu aktarılmıştı.