Recep Tayyip Erdoğan döneminde Türkiye, dünya meselelerinde söz söyleyen ve masada sonuç alan bir ülke hâline geldi. Birleşmiş Milletler kürsüsünden yapılan reform çağrıları, Rusya ile Ukrayna arasındaki arabuluculuk ve NATO'daki rolü, dünya liderlerinin Erdoğan hakkında söylediklerine de yansıdı.
Davos 2009: "One minute"
Başbakan Erdoğan, 29 Ocak 2009'da Davos'taki Dünya Ekonomik Forumu'nun "Gazze: Ortadoğu'da Barış Modeli" panelinde İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres'in sözlerine yanıt verdi ve “Davos benim için bitmiştir.” diyerek oturumu terk etti. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre Erdoğan, sonraki 10 yılda sözünü tutarak Davos'a katılmadı.
BM kürsüsünden: "Dünya 5'ten büyüktür"
Erdoğan'ın BM Genel Kurulu konuşmalarının ortak teması, veto yetkili beş ülkenin belirleyici olduğu Güvenlik Konseyi'nin reformu oldu:
- 2018 (73. Genel Kurul): “BM Güvenlik Konseyi, veto hakkına sahip 5 üyenin çıkarlarına hizmet eden, yaşanan zulümlere seyirci kalan bir yapıya bürünmüştür.”
- 2019 (74. Genel Kurul): Suriyeli mültecilerin dönüşü için güvenli bölge önerisini anlattı: “Adalet, ahlak, vicdan temelinde yeniden yapılandırılacak bir Birleşmiş Milletler insanlığa yeniden umut verecektir”
- 2020 (75. Genel Kurul, video mesaj): “Kıbrıs meselesinde çözüm, ancak Kıbrıs Türk halkının Ada'nın ortak sahibi olduğu gerçeğinin kabul edilmesiyle mümkündür.”
- 2021 (76. Genel Kurul): Paris İklim Anlaşması'nı bir sonraki ay Meclis onayına sunmayı planladıklarını açıkladı.
- 2022 (77. Genel Kurul): “Ukrayna tahılının Karadeniz üzerinden dünyaya ulaşmasını temin ettik”
- 2023 (78. Genel Kurul): “Dünya 5'ten büyüktür, daha adil bir dünya mümkündür.”
- 2024 (79. Genel Kurul): “Gazze'de ateşkes acil ihtiyaç olsa da asıl sorun Filistin topraklarının İsrail tarafından işgal edilmesidir.”
- 2025 (80. Genel Kurul): Filistin Devleti'ni tanıyan ülkelere teşekkür ederek henüz tanımayanları harekete geçmeye çağırdı.
- 2026 (81. Genel Kurul): “Güvenlik Konseyi, 'Dünya 5'ten büyüktür' ilkesine göre mutlaka reforme edilmelidir.” Konuşma İletişim Başkanlığınca Türkçe, İngilizce ve Arapça kitaplaştırıldı.
Zirveler ve çok taraflı diplomasi
Türkiye, G20 dönem başkanlığı kapsamında 15-16 Kasım 2015'te Antalya'da Liderler Zirvesi'ne ev sahipliği yaptı; zirveye 26 ülke ve 7 uluslararası örgüt katıldı. Erdoğan 2020'deki G20 Riyad Zirvesi'nde “İnsana hizmet etmeyen, insana huzur, esenlik ve değer vermeyen, adaleti ve güvenliği temin etmeyen bir sistemin başarı şansı yoktur.” dedi.
Cenevre'deki 1. Küresel Mülteci Forumu'nda (17 Aralık 2019) Türkiye'nin mülteci yükünü anlatan Erdoğan, Bakü'deki COP29 İklim Zirvesi'nde (2024) 2053 net sıfır emisyon hedefinde önceliklerin yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ve nükleer enerji olduğunu söyledi. 2021'de ev sahipliği yaptığı zirvede Türk Konseyi'nin adı Türk Devletleri Teşkilatı oldu.
Arabulucu Türkiye
Türkiye, Rusya ve Ukrayna dışişleri bakanlarını savaş başladıktan sonra ilk kez 10 Mart 2022'de Antalya'da bir araya getirdi. 22 Temmuz 2022'de İstanbul'da, Erdoğan'ın himayesinde Ukrayna, Rusya, Türkiye ve BM arasında tahıl sevkiyatı anlaşması imzalandı; Anadolu Ajansı'na göre 2022 sonuna kadar 14 milyon tondan fazla tahıl dünya piyasalarına ulaştı. Eylül 2022'de ise Erdoğan'ın girişimleriyle esir takası gerçekleşti.
Karadeniz Tahıl Girişimi kapsamında Ukrayna limanlarından ihraç edilen tahıl ve gıda (kümülatif)
17 Kasım 2022–15 Temmuz 2023 · ton
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 17 Kasım 2022 | 11,2 milyon ton | Birleşmiş Milletler |
| 15 Temmuz 2023 | yaklaşık 32,8 milyon ton | Birleşmiş Milletler |
Ekim 2025'te Erdoğan, Gazze'ye ilişkin Şarm el-Şeyh Anlaşması'nın imza törenine ABD Başkanı Trump ve Mısır Cumhurbaşkanı Sisi'nin davetiyle katıldı. Türkiye, 7-8 Temmuz 2026'da 36. NATO Zirvesi'ne Ankara'da ev sahipliği yaptı.
Liderler ne dedi?
Arabuluculuk çabaları, dünyanın farklı başkentlerinden takdirle karşılandı:
“To our hosts, President Recep Erdoğan and the Government of Türkiye: Your facilitation and persistence have been essential through every step of this process.”
“Ev sahiplerimiz Cumhurbaşkanı Recep Erdoğan'a ve Türkiye Hükümetine: Kolaylaştırıcılığınız ve azminiz bu sürecin her adımında vazgeçilmez oldu.”
— António Guterres, BM Genel Sekreteri, İstanbul'da Karadeniz Tahıl Girişimi imza töreni, 22 Temmuz 2022
“I also commend Türkiye, and President Erdogan personally, for negotiating safe passage for Ukrainian grain through the Black Sea, easing the global food crisis.”
“Ayrıca Ukrayna tahılının Karadeniz'den güvenli geçişini müzakere ederek küresel gıda krizini hafifleten Türkiye'yi ve şahsen Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı takdir ediyorum.”
— Jens Stoltenberg, NATO Genel Sekreteri, İstanbul'da basın toplantısı, 3 Kasım 2022
“Once again, I am thankful to President Erdoğan!”
“Bir kez daha Cumhurbaşkanı Erdoğan'a teşekkür ediyorum!”
— Volodimir Zelenskiy, Ukrayna Devlet Başkanı, 215 Ukraynalı esirin serbest bırakılmasına ilişkin ulusa sesleniş, 22 Eylül 2022
“Az ukrán–orosz háborúban az egyetlen ország, amelyik eddig eredményt tudott elérni a béketeremtés és megállapodás ügyében, Törökország volt.”
“Ukrayna-Rusya savaşında barış tesisi ve anlaşma konusunda bugüne kadar sonuç alabilen tek ülke Türkiye oldu.”
— Viktor Orbán, Macaristan Başbakanı, Budapeşte'de Erdoğan ile görüşme sonrası basın açıklaması, 18 Aralık 2023
ABD'den Avrupa'ya, Kafkasya'dan NATO karargâhına kadar farklı liderler de Erdoğan'ın liderliğine ve Türkiye'nin rolüne dikkat çekti:
“Under the Prime Minister's leadership, the Turkish people have shown extraordinary generosity to the Syrians.”
“Başbakan'ın liderliğinde Türk halkı Suriyelilere karşı olağanüstü bir cömertlik gösterdi.”
— Barack Obama, ABD Başkanı, Beyaz Saray'da Başbakan Erdoğan ile ortak basın toplantısı, 16 Mayıs 2013
“I want to thank you for your diplomacy and your courage to take that on.”
“Diplomasiniz ve bunu üstlenme cesaretiniz için size teşekkür etmek istiyorum.”
— Joe Biden, ABD Başkanı, Vilnius NATO Zirvesi'nde ikili görüşme öncesi açıklama, 11 Temmuz 2023
“Turkey was fantastic too. President Erdogan was fantastic. He really helped a lot, because he's very respected.”
“Türkiye de harikaydı. Cumhurbaşkanı Erdoğan harikaydı. Gerçekten çok yardımcı oldu, çünkü çok saygı görüyor.”
— Donald J. Trump, ABD Başkanı, Gazze barış zirvesine giderken gazetecilere açıklama, 13 Ekim 2025 (Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre)
“Turkey has become, under the President, a very powerful country militarily.”
“Türkiye, Cumhurbaşkanı'nın döneminde askeri açıdan çok güçlü bir ülke haline geldi.”
— Donald J. Trump, ABD Başkanı, Ankara'da NATO Zirvesi sırasında Erdoğan ile görüşme öncesi açıklama, 7 Temmuz 2026
“Here in Ankara, excellently hosted by President Erdoğan, we have demonstrated that those commitments are now being put into practice.”
“Burada, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın mükemmel ev sahipliğinde Ankara'da, bu taahhütlerin artık hayata geçirildiğini gösterdik.”
— Mark Rutte, NATO Genel Sekreteri, 2026 NATO Ankara Zirvesi sonrası basın toplantısı, 8 Temmuz 2026
“Erdogan's Turkey today is an example for the whole world, an example of independence, perseverance, courage and development.”
“Erdoğan'ın Türkiye'si bugün tüm dünya için bir örnektir; bağımsızlığın, azmin, cesaretin ve kalkınmanın örneğidir.”
— İlham Aliyev, Azerbaycan Cumhurbaşkanı, Bakü'de Erdoğan ile ortak basın açıklaması, 10 Aralık 2020
“We appreciate Turkey's hosting of 4 million Syrian refugees and agree that EU assistance be continued.”
“Türkiye'nin 4 milyon Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmasını takdir ediyoruz ve AB yardımının sürdürülmesi konusunda mutabıkız.”
— Charles Michel, Avrupa Konseyi Başkanı, Ankara'da Erdoğan ile görüşme sonrası açıklama, 6 Nisan 2021
Eleştiriler
Her alanda aynı ilerleme sağlanamadı. 3 Ekim 2005'te başlayan AB tam üyelik müzakerelerinde 2006'da 8 başlık, Gümrük Birliği yükümlülüklerinin Güney Kıbrıs'a uygulanması anlaşmazlığı nedeniyle AB Bakanlar Konseyi kararıyla donduruldu. Türkiye bu dönemde diplomasisini Afrika'dan Türk dünyasına farklı bölgelere de genişletti.
Daha fazla alıntı için Hakkında söylenenler, uluslararası basının değerlendirmeleri için Dünya basını, konuşmaların tamamı için Konuşmalar sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
"Dünya 5'ten büyüktür" ne anlama geliyor?
Erdoğan'ın BM Güvenlik Konseyi'nde veto yetkisine sahip beş ülkenin belirleyiciliğine itirazını özetleyen ifadedir; 2023 ve 2026 BM Genel Kurulu konuşmalarında da yer aldı.
Karadeniz tahıl anlaşması nerede imzalandı?
22 Temmuz 2022'de İstanbul'da, Erdoğan'ın himayesinde Ukrayna, Rusya, Türkiye ve BM arasında imzalandı; 2022 sonuna kadar 14 milyon tondan fazla tahıl dünya piyasalarına ulaştı.
Davos'ta "one minute" olayı ne zaman yaşandı?
29 Ocak 2009'da Dünya Ekonomik Forumu'nun Gazze panelinde yaşandı; Erdoğan oturumu terk etti ve sonraki 10 yılda Davos'a katılmadı.