Recep Tayyip Erdoğan, 15 Mart 2003'ten 2014'e kadar Türkiye'nin başbakanlığını yürüttü. 59., 60. ve 61. Hükümetleri kuran Erdoğan, bu on bir yılda kurumsal reformlardan büyük ulaşım projelerine, Avrupa Birliği müzakerelerinden IMF borcunun kapatılmasına uzanan geniş bir gündemi yönetti.
2002 öncesinde durum
AK Parti, 3 Kasım 2002'deki ilk genel seçiminde YSK verilerine göre %34,28 oyla (YSK tablosunda yuvarlanmış hâliyle %34,3) 550 sandalyeli Meclis'te 363 milletvekili kazandı ve tek başına iktidara geldi. Siyasi yasağı süren Erdoğan aday olamadığından 58. Hükümet'i Abdullah Gül kurdu.
Yasak, TCK'nın 312. maddesindeki değişiklikle kalktı. Erdoğan 9 Mart 2003'te Siirt'te yenilenen seçimde milletvekili oldu ve hükümeti kurma görevini 10. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'den alarak 15 Mart 2003'te 59. Hükümet'i kurdu.
Ne değişti?
Kurumlar ve sosyal politika
- 19 Temmuz 2003'te yayımlanan 4928 sayılı Kanun, AİHM kararlarının yargılamanın yenilenmesine etkisini de düzenledi.
- 2003-2004 eğitim-öğretim yılından itibaren ders kitapları öğrencilere ücretsiz dağıtılmaya başlandı.
- TOKİ, 16 Ocak 2004 tarihli tezkereyle Başbakanlığa bağlandı.
- Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü 2004'te 5263 sayılı Kanunla kuruldu; 2011'de Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı oluşturuldu.
- e-Devlet Kapısı 18 Aralık 2008'de hizmete girdi.
- 13 Mart 2014'te yürürlüğe giren 6529 sayılı Kanunla siyasi propagandanın farklı dil ve lehçelerde yapılabilmesi düzenlendi.
Ekonomi
Hazine'nin 2013 Kamu Borç Yönetimi Raporu'na göre 14 Mayıs 2013'te yapılan 281 milyon SDR'lik son anapara ödemesiyle Türkiye'nin IMF'ye stand-by düzenlemelerinden kaynaklanan borç yükümlülüğü sona erdi. Aynı rapora göre kredi notunun 2012'de yatırım yapılabilir seviyeye çıkması portföy yatırımı girişlerini artırdı.
Önemli projeler
KGM'ye göre 2002 sonunda hazırlanan Acil Eylem Planı ile başlatılan bölünmüş yol hamlesinde 2003-2011 arasında 15 bin km bölünmüş yol tamamlandı. 2003'te başlayan havacılıkta serbestleşme ise iç hatlarda özel havayollarının çapraz uçuşlarını canlandırdı.
Türkiye'nin ilk yüksek hızlı tren hattı olan 245 kilometrelik Ankara-Eskişehir kesimi 2009'da, Ankara-Konya hattı 23 Ağustos 2011'de açıldı. 533 kilometrelik Ankara-İstanbul YHT hattı ise Temmuz 2014'te Başbakan Erdoğan'ın katıldığı törenle hizmete girdi.
Boğaz'ın altından geçen Marmaray'ın Ayrılık Çeşmesi-Kazlıçeşme kesimi 29 Ekim 2013'te hizmete girdi. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre hat, açıldığı günden 2023'e kadar 1 milyardan fazla yolcu taşıdı.
Savunmada da ilk adımlar bu döneme denk geldi: ANKA insansız hava aracı 30 Aralık 2010'da ilk uçuşunu yaptı, ilk MİLGEM korveti TCG Heybeliada 27 Eylül 2011'de hizmete girdi.
Dış politika
Türkiye ile Avrupa Birliği arasında tam üyelik müzakereleri 3 Ekim 2005'te başladı. Türkiye 2005'te Afrika Birliği'ne gözlemci üye oldu, 2008'de stratejik ortak ilan edildi ve Birinci Türkiye-Afrika Ortaklığı Zirvesi 18-21 Ağustos 2008'de İstanbul'da düzenlendi.
Erdoğan, 29 Ocak 2009'da Davos'taki Dünya Ekonomik Forumu'nun Gazze panelinde İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres'in sözlerine tepki göstererek oturumu terk etti. TIME dergisi Erdoğan'ı 2004'te "TIME 100" listesine aldı, 28 Kasım 2011 tarihli Avrupa baskısının kapağını da "Erdogan's Way" başlığıyla ona ayırdı. Ayrıntılar: Dünya basını.
Seçimler ve halkoylamaları
AK Parti 2007 genel seçiminde %46,58 oyla 341 milletvekili kazandı ve Tunceli dışındaki 80 ilden milletvekili çıkardı. 2011'de %49,80 oyla 327 milletvekili kazanarak üçüncü kez tek başına iktidar oldu. Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesini içeren 21 Ekim 2007 halkoylamasında yaklaşık %69, 12 Eylül 2010 halkoylamasında %57,88 "evet" çıktı. Tüm sonuçlar: Seçimler.
Eleştiriler
Dönem, ciddi siyasi krizler de içerdi. 27 Nisan 2007'deki "e-muhtıra" ve 2008'de Erdoğan'ın da aralarında bulunduğu 71 kişiye siyaset yasağı istenen kapatma davası bu krizlerin başında geldi; dava, nitelikli çoğunluk sağlanamadığı için reddedildi.
Mayıs 2013'te Taksim Yayalaştırma Projesi kapsamında Gezi Parkı'ndaki ağaçların nakline karşı başlayan eylemler ülke geneline yayıldı ve dönemin en tartışmalı olaylarından biri oldu. AB sürecinde ise 2006'da, Gümrük Birliği yükümlülüklerinin Güney Kıbrıs'a uygulanması anlaşmazlığı nedeniyle 8 müzakere başlığı AB Bakanlar Konseyi kararıyla donduruldu.
Afetler de dönemin sınavları arasındaydı: 23 Ekim 2011 Van depreminde 604 kişi, 9 Kasım 2011'deki ikinci depremde 40 kişi hayatını kaybetti.
Veriler ne söylüyor?
Erdoğan, partisinin başında girdiği üç genel seçimde de oyunu artırdı: %34,28'den %46,58'e, oradan %49,80'e. Dönemin tüm olayları için kronolojiye bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Erdoğan kaç kez başbakan oldu?
59., 60. ve 61. Hükümetleri kurarak üç kez başbakanlık yaptı; görevi 15 Mart 2003'te başladı ve 2014'e kadar sürdü.
Türkiye'nin IMF borcu ne zaman bitti?
Hazine'ye göre 14 Mayıs 2013'te yapılan 281 milyon SDR'lik son anapara ödemesiyle IMF stand-by düzenlemelerinden kaynaklanan borç sona erdi.
AB ile tam üyelik müzakereleri ne zaman başladı?
3 Ekim 2005'te başladı. 2006'da 8 müzakere başlığı AB Bakanlar Konseyi kararıyla donduruldu.
AK Parti'nin oyu başbakanlık döneminde nasıl değişti?
YSK ve kesin sonuç verilerine göre %34,28 (2002), %46,58 (2007) ve %49,80 (2011) oldu; her genel seçimde arttı.