Enerji Arz Güvenliği Projeleri: Akkuyu'dan Gabar'a

Nedir?

Enerji arz güvenliği, bir ülkenin ihtiyaç duyduğu elektrik, doğal gaz ve petrolü kesintisiz, çeşitlendirilmiş ve makul maliyetle temin edebilmesidir. Tek bir kaynağa ya da tek bir güzergâha bağımlı olmak, kriz anlarında ekonomiyi doğrudan kırılgan hâle getirir.

Türkiye bu alanda iki yönlü bir strateji izledi: bir yandan yeni boru hatlarıyla tedarik güzergâhlarını çeşitlendirdi, diğer yandan yerli petrol, doğal gaz, hidroelektrik ve nükleer kapasite kurarak dışa bağımlılığı azaltmaya yöneldi.

Başlangıç noktası

ETKB verilerine göre 2025'te Türkiye ham petrolde %83, doğal gazda %95 oranında ithalata bağımlıydı. Bu oranlar, aşağıdaki projelerin neden stratejik önem taşıdığını açıkça gösteriyor. Ticari bir nükleer santral ise Türkiye'de hiç olmadı; ETKB bu hedefi "70 yıllık nükleer rüya" olarak tanımlıyor.

Boru hatları: Türkiye bir enerji koridoru

TANAP

Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP), Azerbaycan gazını Gürcistan sınırından Yunanistan sınırına yaklaşık 1.850 kilometre boyunca taşıyor. Hükümetlerarası anlaşma 26 Haziran 2012'de imzalandı; hattın açılışı 12 Haziran 2018'de Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev'in katılımıyla Eskişehir'de yapıldı.

ETKB'ye göre hattın başlangıç kapasitesi yıllık 16 milyar metreküp, maksimum kapasitesi 32 milyar metreküp. Türkiye'ye ilk gaz Haziran 2018 sonunda, Avrupa'ya ise Aralık 2020 sonunda akmaya başladı.

TürkAkım

TürkAkım, Rus gazını Karadeniz'in altından doğrudan Türkiye'ye getiren 930 kilometrelik deniz hattıdır. Hükümetlerarası anlaşma 10 Ekim 2016'da İstanbul'da imzalandı, sistem 1 Ocak 2020'de işletmeye alındı ve açılış töreni 8 Ocak 2020'de yapıldı.

Yıllık yaklaşık 31,5 milyar metreküp kapasiteli hattın bir kolu Türkiye iç piyasasına, diğeri Türkiye üzerinden Avrupa'ya gaz taşıyor. ETKB'ye göre kara bölümü inşaatında %98 yerli malzeme kullanıldı.

Yerli kaynaklar

Sakarya Gaz Sahası

Karadeniz'de 2020'de keşfedilen Sakarya Gaz Sahası, 20 Nisan 2023'te Filyos'ta düzenlenen törenle devreye alındı. ETKB'ye göre saha 2.200 metre derinlikte ve 170 kilometrelik deniz tabanı iletim hattıyla geliştirildi.

CNN Türk'ün aktardığı Bakanlık açıklamasına göre Ağustos 2026'da toplam keşif 785 milyar metreküpe ulaştı ve günlük 9,5 milyon metreküplük üretimle 4 milyon hanenin ihtiyacı karşılanıyor.

Gabar petrolü

ETKB'nin "Cumhuriyet tarihinin en büyük petrol keşfi" olarak tanımladığı Gabar keşfi 2021'de yapıldı. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre Gabar'da günlük üretim 6 Ağustos 2026'da 83.300 varille rekor kırdı; 2021'den bu yana toplam üretim 50 milyon varili aştı.

Gabar, Türkiye'nin toplam petrol üretimini de sıçrattı. ETKB'ye göre 2018'de günlük ortalama 42.330 varil olan yurt içi üretim, 25 Nisan 2025'te tek günlük 135.671 varille rekor seviyeye ulaştı. Yıllık üretim 2024'te 38 milyon varilden 2025'te 47,9 milyon varile çıktı.

Yusufeli Barajı

Artvin'de Çoruh Nehri üzerindeki Yusufeli Barajı ve HES, 22 Kasım 2022'de açıldı. ETKB'ye göre 550 MW kurulu gücüyle yıllık 1 milyar 888 milyon kWh elektrik üretmesi ve 2,5 milyonluk bir şehrin elektrik ihtiyacını tek başına karşılayabilecek kapasitede olması öngörülüyor.

Akkuyu: henüz elektrik üretmiyor

Mersin'deki Akkuyu Nükleer Güç Santrali, Türkiye'nin ilk nükleer santrali olacak. Türkiye ile Rusya arasındaki anlaşma 12 Mayıs 2010'da imzalandı, birinci ünitenin temeli 3 Nisan 2018'de atıldı; dördüncü ünitenin temeli de 21 Temmuz 2022'de atıldı.

Açık olmak gerekirse: Akkuyu, Ekim 2026 itibarıyla henüz elektrik üretmiyor. ETKB'ye göre birinci reaktör inşaatının %99'u Ocak 2026'da tamamlandı. Bakan Bayraktar 3 Ekim 2026'da "İnşallah birkaç ay içerisinde Akkuyu'da nükleer santralimizi devreye alacağız ve Türkiye ilk kez nükleerden elektrik üretmeye başlayacak" dedi.

Tamamlandığında dört reaktörün yıllık 35 milyar kWh elektrik üretmesi ve Türkiye'nin elektrik ihtiyacının yaklaşık %10'unu karşılaması hedefleniyor. ETKB'ye göre bu üretim yıllık 7 milyar metreküp doğal gaz ithalatının önüne geçecek.

Eleştiriler

Akkuyu'da hedef tarihlerin birkaç kez ertelendiği bir gerçektir. ETKB 2022'de birinci ünite inşaatını 2023'te tamamlamayı, Aralık 2024'te ilk reaktörü 2025'te deneme üretimine almayı, Ocak 2026'da ise 2026'da elektrik üretmeyi hedeflediğini açıklamıştı. Bakanlığın son açıklaması, ilk elektriğin önümüzdeki aylarda beklendiği yönünde.

Sakarya projesine ise bir seçim vaadi olduğu eleştirisi yöneltildi. Dönemin Bakanı Dönmez bunu "bir seçim vaadi değil, Türkiye'nin yüzüncü yılında üretime başlayacak bir mega projedir" sözleriyle yanıtladı; saha 2023'te üretime geçti. Projelerin büyük bölümünde toplam yatırım maliyeti bu çalışmada resmî kaynaklarda bulunamadı.

Veriler ne söylüyor?

2012-2023 arasında imzalanan ve açılan projelerle Türkiye, doğuda Azerbaycan'dan, kuzeyde Rusya'dan gelen iki büyük boru hattının geçiş ülkesi oldu. Aynı dönemde Sakarya sahasından gaz üretimine başladı ve petrol üretimini rekor düzeye çıkardı. Akkuyu devreye girdiğinde elektrik üretimine nükleer de eklenecek.