Kadın: İşgücünden Meclis'e 2002-2026

Kadınların çalışma hayatına, siyasete ve karar mekanizmalarına katılımı, bir ülkenin kalkınma düzeyini gösteren önemli göstergelerden biridir. Bu sayfada 2002'den bugüne kadın işgücü, istihdam ve Meclis'teki temsil verilerini, şiddetle mücadele ve ekonomik güçlenme alanındaki uygulamalarla birlikte ele alıyoruz.

2002 öncesinde durum

Dünya Bankası'nın ILO modellenmiş tahminlerine göre 2002'de 15 yaş ve üzeri kadınların yalnızca %27,9'u işgücündeydi; çalışan kadınların kadın nüfusuna oranı %25,2'ydi.

Siyasette tablo daha da zayıftı. Kasım 2002 seçimiyle oluşan 22. Dönem Meclis'te kadın milletvekili oranı %4,4 idi.

İşgücüne katılım: yöntem kırılmasına dikkat

Kadın işgücü serisinde 2003'ten 2004'e belirgin bir düşüş görülür: oran %26,5'ten %23,1'e iner. Bu düşüş, TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi'ndeki revizyonların yansımasıdır; yani gerçek bir gerilemeden çok ölçüm değişikliğini gösterir. Bu nedenle 2002 ile bugünü doğrudan kıyaslamak yerine 2004'ü başlangıç almak daha sağlıklıdır.

2004'ten 2025'e kadın işgücüne katılım oranı %23,1'den %37,1'e yükseldi; artış yaklaşık 14 puan. Seri, 2014'teki küçük gerileme ve 2020'deki salgın kaynaklı düşüş (%30,8) dışında istikrarlı biçimde yukarı yönlü ilerledi.

Kadın istihdamı

Kadın istihdam oranı da benzer bir yol izledi: 2004'te %20,6 olan oran 2025'te %32,8'e ulaştı. Salgın yılı 2020'de %26,2'ye gerileyen oran, 2022'den itibaren her yıl yeni zirveler gördü.

TÜİK'in İstatistiklerle Kadın 2025 bültenine göre (Alomaliye yeniden yayını) 2024'te kadınlarda istihdam oranı %32,5, işgücüne katılma oranı %36,8 oldu. Erkeklerde bu oranlar %66,9 ve %72,0'dır; aradaki fark hâlâ büyüktür.

Aynı bültene göre üst ve orta düzey yönetici pozisyonlarındaki kadın oranı 2012'de %14,4 iken 2024'te %21,5'e çıktı.

Meclis'te temsil

TBMM'deki kadın milletvekili oranı her seçim döneminde yükseldi: 22. Dönem'de %4,4 olan oran 2007'de %9,1'e, 2011'de %14,2'ye, 2018'de %17,4'e ve 2023'te %19,8'e çıktı.

TÜİK verisine göre 2025'te 592 milletvekilinin 118'i kadındır; oran %19,9'dur. Böylece 2002 sonrası Meclis'teki kadın temsili yaklaşık dört buçuk katına çıkmış oldu.

Şiddetle mücadele: ŞÖNİM, konukevi ve KADES

Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM) 81 ilde 7 gün 24 saat esasıyla çalışıyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Eylül 2022'de büyük illerde ikinci ŞÖNİM'leri açmaya başladı; ilki Mersin'de açıldı. Bakanlığın Kasım 2025 bütçe sunumuna göre ŞÖNİM sayısı 86'ya ulaştı.

Aynı sunuma göre 112'si Bakanlığa bağlı olmak üzere toplam 149 kadın konukevi bulunuyor ve doluluk oranı %69.

Kadın Destek Uygulaması (KADES) 24 Mart 2018'de hayata geçirildi. İçişleri Bakanlığı'na göre Ocak 2025 itibarıyla uygulamayı 7 milyon 830 bin kadın indirdi, KADES üzerinden 1 milyon 480 bin ihbar alındı ve şiddet mağduru 920 bin kadına yardım edildi.

TRT Haber'in Temmuz 2026'da aktardığına göre ise uygulama 9 milyon 859 bin 147 kez indirildi; bugüne kadar yapılan 239 bin 356 ihbarın 152 bin 974'ü gerçek, 86 bin 382'si asılsız olarak kayda geçti. Daha sonraki tarihli bu ihbar toplamı, Ocak 2025'teki rakamdan düşüktür; kaynaklar farkın nedenini açıklamıyor. Farklı bir sayım tanımı kullanılmış olabilir; bu yüzden iki rakamı tarihleriyle birlikte veriyor, tek bir kümülatif ihbar sayısı öne sürmüyoruz.

Ekonomik güçlenme: kooperatifler ve KOSGEB

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Kasım 2025 itibarıyla 1.319 kadın kooperatifinin kurulmasına destek verdi.

KOSGEB, 2015-2019 döneminde kadın girişimcilere ait 55.046 işletmeye toplam 1.005.363.551 TL (nominal) destek sağladı. Kurumun açıklamasına göre kadın girişimcilere verilen yıllık destek beş yılda beş katına çıkarak 2019'da 298,3 milyon TL'ye ulaştı.

KOSGEB 2019'dan Temmuz 2021'e kadar 6.781 kadın girişimci için 324 milyon TL kredi hacmi oluşturdu. Kurum 2010'dan bu yana yaklaşık 1,6 milyon kişiye girişimcilik eğitimi verdi; bu eğitimlerde kadınların payı yüzde 45'in üzerinde.

Eleştiriler

Eleştirilerin odağında kadın işgücüne katılımının hâlâ düşük olması var. Dünya Bankası verilerine göre 2025'te oran OECD ortalamasında %53,3, dünya ortalamasında %48,9 iken Türkiye'de %37,1'dir. Erkeklerle aradaki ve 2024'te 35 puanı aşan fark da kapanmış değil.

Verilerin gösterdiği yön ise açıktır: Türkiye'nin dünya ortalamasıyla arasındaki fark 2002'de yaklaşık 22,8 puandı, 2025'te 11,8 puana indi. Meclis'teki kadın temsili, yönetici kadın oranı ve kadın istihdamı aynı dönemde belirgin biçimde arttı.

Veriler ne söylüyor?

2002'den bu yana kadınların işgücüne ve siyasete katılımında kalıcı bir yükseliş yaşandı; şiddetle mücadelede ŞÖNİM ve KADES gibi yeni kurumlar ve araçlar devreye girdi. Uluslararası ortalamalara ulaşmak için yapılacak iş hâlâ çok, ancak eğilimin yönü olumludur.