PISA Sonuçları 2003-2025: Düşüşler, Toparlanma ve Rekor

Nedir?

PISA (Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı), OECD'nin 15 yaşındaki öğrencilerin matematik, okuma ve fen bilimlerindeki becerilerini ölçtüğü uluslararası bir araştırmadır. Bu yazıdaki Türkiye serisi 2003'ten başlıyor.

Bu yazıda Türkiye'nin 2003'ten 2025'e PISA serüvenini, yükselişleriyle birlikte düşüşlerini de saklamadan anlatıyoruz. 2003-2018 puanları Dünya Bankası'nın OECD verisine dayanan serisinden, 2022 ve 2025 puanları MEB'in yayımladığı rapor ve açıklamadan alınmıştır.

Başlangıç noktası: 2003

Serinin başladığı 2003'te ortalama puanlar matematikte 423,4, okumada 441,0 ve fende 434,2'ydi. Bu, uzun soluklu bir yolculuğun başlangıç çizgisiydi.

Okuma ve fen ölçeklerinin ilk kez sırasıyla 2000 ve 2006'da tam alan olarak ölçeklendiğini, bu nedenle OECD'nin 2003 fen ve okuma trend karşılaştırmalarını sınırlı kabul ettiğini not ediyoruz. Fen için en sağlıklı başlangıç noktası 2006'dır.

Yıllara göre veriler

Ne değişti?

2006-2012: Güçlü yükseliş

2006'dan 2012'ye üç alanda da güçlü bir yükseliş yaşandı. Matematik 423,9'dan 448,0'a, okuma 447,1'den 475,5'e, fen 423,8'den 463,4'e çıktı. Fendeki yaklaşık 40 puanlık artış, bu dönemin en dikkat çekici kazanımıydı.

2015: Sert düşüş

2015, dürüstçe kabul edilmesi gereken bir kırılma yılı oldu. Matematik 420,4'e, okuma 428,3'e, fen 425,5'e geriledi; matematik ve okuma puanları 2003 seviyesinin de altına indi. Bu dönem, PISA'da bilgisayar tabanlı uygulamaya geçişe ve Türkiye'de örneklem ile uygulamaya ilişkin tartışmalara denk geldi.

2018: Güçlü toparlanma

2018'de Türkiye bu düşüşü büyük ölçüde telafi etti: Matematik 453,5 ve fen 468,3 ile o güne kadarki en yüksek puanlara ulaştı; okuma 465,6 ile 2012'deki 475,5'in altında kaldı.

2022: Karışık tablo

MEB'in PISA 2022 Türkiye Raporu'na göre fen puanı 476'ya yükselerek serinin o güne kadarki en yüksek değerine ulaştı. Matematik 453 ile 2018 düzeyini korudu. Okuma ise 456'ya geriledi; 2018'e göre yaklaşık 10 puanlık bir düşüş.

PISA 2025: Her alanda yükseliş

MEB'in açıklamasına göre Türkiye'nin ortalama puanı matematikte 462'ye, okumada 472'ye, fende 494'e yükseldi. 2022'ye göre artış matematikte 9, okumada 16, fende 18 puan oldu.

MEB, sonuçları "PISA 2025 sonuçlarına göre Türkiye, her alanda en fazla yükselen ülke oldu" başlığıyla duyurdu. Fen bilimlerindeki 494 puan, Türkiye'nin PISA tarihindeki en yüksek puanı. Matematik ve fen puanları da serinin zirvesinde.

Bugünkü durum

Uzun vadeli tabloya bakıldığında ilerleme açık. Matematikte 2003'teki 423,4'ten 2025'te 462'ye yaklaşık 39 puanlık, okumada 441,0'dan 472'ye 31 puanlık artış var. Fende 2006'daki 423,8'den 494'e 70 puanı aşan bir yükseliş görülüyor.

Bu artışlar, öğretmen başına düşen öğrenci sayısının azaldığı, derslik sayısının iki katını aştığı ve okullaşmanın yaygınlaştığı bir döneme denk geliyor.

Eleştiriler

PISA seyri düz bir çizgi değil ve bunu kabul etmek gerekiyor. 2015'teki sert düşüş, 2022'de okumadaki gerileme ve 2003-2006 arasında fendeki azalma, eğitim kalitesindeki ilerlemenin kırılgan olabileceğini gösterdi. Eleştirmenler eğitim kalitesinin düştüğünü ve Türkiye'nin PISA'da OECD ortalamasının çok gerisinde kaldığını savundu. OECD'nin Education GPS verisine göre 2025'te Türkiye fen (494; OECD ortalaması 482) ve okumada (472; OECD 461) OECD ortalamasının üzerinde, matematikte (462; OECD 463) ortalamaya çok yakın.

Kaynak konusunda da bir not düşelim: PISA 2025 puanları MEB'in açıklamasından alındı; OECD'nin Education GPS sayfası da aynı puanları veriyor, ancak 2022-2025 matematik artışını MEB'in 9 puanına karşılık 8 puan olarak gösteriyor. 2022 puanları da MEB'in Türkiye raporuna dayanıyor; her iki değer, MEB'in bildirdiği artış miktarlarıyla tutarlı.

Verilerin yanıtı ise 2025 sonuçlarında: Türkiye üç alanın tamamında puanını artırdı ve matematik ile fende serinin en yüksek değerlerine ulaştı. 2015 düşüşünden bu yana geçen on yılda matematikte yaklaşık 42, okumada yaklaşık 44, fende yaklaşık 69 puanlık toparlanma sağlandı.

Veriler ne söylüyor?

Türkiye'nin PISA yolculuğu iniş çıkışlarla dolu, ama yön açık: 2003'e göre her alanda daha yüksek puanlar, 2025'te ise rekor düzeyler. Erişimdeki ilerlemenin öğrenme kalitesine kalıcı olarak yansıyıp yansımadığını sonraki turlar gösterecek.

Asıl hedef, 2025'teki yükselişi kalıcı hâle getirmek ve sonraki turlarda sürdürmek. Bunun için öğretmen niteliği, okul öncesi eğitim ve okuma becerileri önümüzdeki dönemin kilit başlıkları olmaya devam edecek.