Tüketici enflasyonu (yıllık ortalama)
2002
%45,0
2025
%34,9
Nedir?
Enflasyon, fiyatlar genel düzeyindeki artıştır; kur, Türk lirasının yabancı paralar karşısındaki değeridir. Kamu borcu, bütçe dengesi ve faiz yükü ise devletin mali sağlığını gösterir. Bu göstergeler birlikte bir ekonominin istikrarını ve vatandaşın alım gücünü belirler.
Bu yazı iki dönemi açıkça ele alıyor: 2002 sonrasında enflasyonun ve borcun hızla düştüğü istikrar dönemi ile 2018 sonrasında enflasyonun ve kurun yeniden yükseldiği zorlu dönem.
2002'de durum
World Bank verilerine göre 2002'de yıllık ortalama TÜFE enflasyonu %45,0 idi. Hazine ve Maliye Bakanlığı (HMB) verilerine göre AB tanımlı genel yönetim borç stokunun milli gelire oranı %71,5'ti; merkezi yönetimin faiz harcamaları vergi gelirlerinin yaklaşık %85,7'sine ulaşıyordu. Yani toplanan her 100 liralık verginin yaklaşık 86 lirası faize gidiyordu.
Uluslararası brüt rezervler (altın dahil) 2002 sonunda 28,3 milyar dolardı (World Bank, IMF verisi).
2002-2017: Enflasyonda ve borçta büyük düşüş
Enflasyon kısa sürede kontrol altına alındı. World Bank verilerine göre yıllık ortalama enflasyon 2003'te %21,6'ya, 2004'te %8,6'ya indi. TCMB verilerine göre yıl sonu enflasyonu 2005-2016 döneminde %6,2 ile %10,5 arasında kaldı; Türkiye on yılı aşkın bir süre tek haneye yakın bir enflasyonla yaşadı.
Kamu borcunda da belirgin bir düşüş yaşandı. AB tanımlı borç stoku/GSYİH oranı 2008'de %39,5'e, 2016'da %28,1'e geriledi. Faiz harcamalarının vergi gelirlerine oranı da hızla düştü ve bütçe üzerindeki faiz yükü hafifledi.
World Bank verilerine göre dolar/TL yıllık ortalama kuru 2002'de 1,51 iken 2007-2008'de 1,30'a kadar indi; TL bu dönemde güçlü ve istikrarlı bir seyir izledi. Brüt rezervler 2013'te 131,1 milyar dolara ulaştı.
2018 sonrası: Yeniden yükselen enflasyon ve kur
Tablonun ikinci yarısını da açıkça yazmak gerekir. TCMB verilerine göre yıl sonu enflasyonu 2017'de %11,9, 2018'de %20,3 oldu; 2021'de %36,1'e, 2022'de %64,3'e, 2023'te %64,8'e yükseldi. Yıllık ortalama enflasyon 2022'de %72,3 ile zirve yaptı.
TÜFE yıllık enflasyon (yıl sonu, Aralık)
2005–2025 · yüzde
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2005 | %7,7 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2006 | %9,7 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2007 | %8,4 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2008 | %10,1 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2009 | %6,5 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2010 | %6,4 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2011 | %10,5 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2012 | %6,2 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2013 | %7,4 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2014 | %8,2 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2015 | %8,8 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2016 | %8,5 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2017 | %11,9 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2018 | %20,3 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2019 | %11,8 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2020 | %14,6 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2021 | %36,1 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2022 | %64,3 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2023 | %64,8 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2024 | %44,4 | TCMB (TÜİK verisi) |
| 2025 | %30,9 | TCMB (TÜİK verisi) |
Kurda da sert bir değer kaybı yaşandı. World Bank verilerine göre yıllık ortalama dolar/TL kuru 2018'de 4,83, 2022'de 16,55, 2025'te 39,45 oldu. Bu değer kaybı, dolar bazlı gelirleri ve vatandaşın alım gücünü doğrudan etkiledi.
ABD doları / TL (yıllık ortalama)
2002–2025 · TL · nominal
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2002 | 1,51 TL | World Bank (WDI) |
| 2003 | 1,5 TL | World Bank (WDI) |
| 2004 | 1,43 TL | World Bank (WDI) |
| 2005 | 1,34 TL | World Bank (WDI) |
| 2006 | 1,43 TL | World Bank (WDI) |
| 2007 | 1,3 TL | World Bank (WDI) |
| 2008 | 1,3 TL | World Bank (WDI) |
| 2009 | 1,55 TL | World Bank (WDI) |
| 2010 | 1,5 TL | World Bank (WDI) |
| 2011 | 1,67 TL | World Bank (WDI) |
| 2012 | 1,8 TL | World Bank (WDI) |
| 2013 | 1,9 TL | World Bank (WDI) |
| 2014 | 2,19 TL | World Bank (WDI) |
| 2015 | 2,72 TL | World Bank (WDI) |
| 2016 | 3,02 TL | World Bank (WDI) |
| 2017 | 3,65 TL | World Bank (WDI) |
| 2018 | 4,83 TL | World Bank (WDI) |
| 2019 | 5,67 TL | World Bank (WDI) |
| 2020 | 7,01 TL | World Bank (WDI) |
| 2021 | 8,85 TL | World Bank (WDI) |
| 2022 | 16,55 TL | World Bank (WDI) |
| 2023 | 23,74 TL | World Bank (WDI) |
| 2024 | 32,81 TL | World Bank (WDI) |
| 2025 | 39,45 TL | World Bank (WDI) |
2024'ten itibaren enflasyon düşmeye başladı. TCMB verilerine göre yıl sonu enflasyonu 2024'te %44,4'e, 2025'te %30,9'a geriledi. Enflasyon hâlâ yüksek olsa da 2023 zirvesinin belirgin biçimde altına indi.
Kamu borcu: düşüş korundu
Zorlu döneme rağmen kamu borcundaki kazanımlar büyük ölçüde korundu. SBB verilerine göre AB tanımlı borç/GSYİH oranı pandemi döneminde 2020'de %39,8'e, 2021'de %42,0'a çıktı; ardından hızla düşerek 2022'de %31,7'ye, 2023'te %29,3'e, 2024'te %24,0'a indi. Ekonomi Gazetesi'nin HMB verisine dayanan haberine göre bu oran Haziran 2026 sonunda %22,3'tür.
AB tanımlı genel yönetim borç stoku (GSYİH'ye oran)
2002
%71,5
2025
%25,3
Bu oran, 2002'deki %71,5'in üçte birinin altındadır. HMB'nin Aralık 2025 bütçe verilerinden hesaplandığında 2025'te faiz harcamalarının vergi gelirlerine oranı %18,6'dır; 2002'deki %85,7'den çok uzaktır. Ancak HMB verileri, bu oranın son yıllarda 2010'ların düşük seviyelerine göre yükseldiğini de gösteriyor.
Bütçe ve cari denge
SBB verilerine göre merkezi yönetim bütçe açığının GSYİH'ye oranı 2015-2017'de %1,1-1,5 aralığındaydı. Açık 2020'de %3,5'e, Şubat depremlerinin yaşandığı 2023'te %5,2'ye çıktı, 2024'te %4,7 oldu. World Bank'ın genel yönetim serisine göre 2013-2015'te genel yönetim dengesi küçük bir fazla vermişti.
Merkezi yönetim bütçe dengesi / GSYİH
2015–2024 · yüzde
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2015 | %-1,2 | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (OVP) |
| 2016 | %-1,1 | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (OVP) |
| 2017 | %-1,5 | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (OVP) |
| 2020 | %-3,5 | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (OVP) |
| 2021 | %-2,8 | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (OVP) |
| 2022 | %-1,0 | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (OVP) |
| 2023 | %-5,2 | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (OVP) |
| 2024 | %-4,7 | Strateji ve Bütçe Başkanlığı (OVP) |
Cari işlemler dengesi uzun yıllar açık verdi. World Bank verilerine göre cari açık 2011'de GSYİH'nin %8,8'ine ulaştı; 2019'da ise %1,9 fazla verildi. 2022'de %5,0 olan açık, 2024'te %0,8'e geriledi.
Cari işlemler dengesi (GSYİH'ye oran)
2002
%-0,3
2024
%-0,8
İşsizlik, rezerv ve asgari ücret
World Bank'ın ILO modellemesine göre işsizlik oranı 2002'de %10,4'tü; 2009 krizinde %14,0'a, 2019'da %13,7'ye çıktı. Son yıllarda belirgin şekilde düşerek 2025'te %8,5'e indi. SBB'nin Orta Vadeli Programı'nda yer alan TÜİK verisine göre 2025 işsizlik oranı %8,3'tür.
İşsizlik oranı (ILO modellenmiş tahmin, World Bank)
2002
%10,4
2025
%8,5
Rezervler güçlü bir toparlanma gösterdi. World Bank (IMF) verilerine göre altın dahil brüt rezervler 2018'de 93,0 milyar dolara gerilemişti; 2025 sonunda 185,6 milyar dolarla 2002'nin yaklaşık 6,5 katına ulaştı.
Uluslararası brüt rezervler (altın dahil, yıl sonu)
2002
28,35 milyar $
2025
185,57 milyar $
ÇSGB verilerine göre net asgari ücret 2002'de 184,3 TL (yeni TL karşılığı) iken 2026'da 28.075,5 TL oldu. Bu rakamlar nominaldir ve enflasyonla birlikte değerlendirilmelidir. TCMB kurlarıyla hesaplandığında net asgari ücret 2002 sonunda yaklaşık 112 dolar, Ekim 2026 kuruyla yaklaşık 573 dolardır (nominal dolar; seçilen kur gününe duyarlı bir hesaplamadır).
Net asgari ücret (aylık)
2002–2026 · TL · nominal
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2002 | 184 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2003 | 226 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2004 | 303 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2005 | 350 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2006 | 381 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2007 | 403 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2008 | 482 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2009 | 527 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2010 | 577 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2011 | 630 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2012 | 701 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2013 | 773 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2014 | 846 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2015 | 949 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2016 | 1.301 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2017 | 1.404 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2018 | 1.603 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2019 | 2.021 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2020 | 2.325 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2021 | 2.826 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| Temmuz 2022 | 5.500 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| Temmuz 2023 | 11.402 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2024 | 17.002 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2025 | 22.105 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
| 2026 | 28.076 TL | ÇSGB (ücret) / TCMB (kur) |
Yıllara göre veriler
| Yıl | Ortalama TÜFE | Dolar/TL (ort.) | Borç/GSYİH (AB) | Cari denge/GSYİH | Brüt rezerv (milyar $) |
|---|---|---|---|---|---|
| 2002 | %45,0 | 1,51 | %71,5 | -%0,3 | 28,3 |
| 2008 | %10,4 | 1,30 | %39,5 | -%5,1 | 73,7 |
| 2013 | %7,5 | 1,90 | %36,2 | -%5,1 | 131,1 |
| 2016 | %7,8 | 3,02 | %28,1 | -%2,6 | 104,8 |
| 2018 | %16,3 | 4,83 | – | -%1,9 | 93,0 |
| 2021 | %19,6 | 8,85 | %42,0 | -%0,7 | 111,2 |
| 2022 | %72,3 | 16,55 | %31,7 | -%5,0 | 128,7 |
| 2024 | %58,5 | 32,81 | %24,0 | -%0,8 | 155,5 |
| 2025 | %34,9 | 39,45 | – | – | 185,6 |
Kaynak: World Bank (TÜFE, kur, cari denge, rezerv), HMB ve SBB (borç oranı). 2008-2013 borç oranları 2016 revizyonu öncesi GSYİH serisine göredir. Rezerv değerleri IMF tanımlıdır ve TCMB'nin haftalık açıkladığı rakamlardan farklı olabilir.
Eleştiriler
Bu alandaki eleştiriler büyük ölçüde haklı bir gözleme dayanır: 2018 sonrasında enflasyon yeniden yüksek seviyelere çıktı, TL ciddi değer kaybetti ve 2022-2023'te yıl sonu enflasyonu %64'ü aştı. Bu dönem vatandaşın alım gücü üzerinde ağır bir baskı oluşturdu; 2022 ve 2023'te asgari ücrete yılda iki kez artış yapıldı.
Bununla birlikte veriler, zorlu dönemin 2002 öncesine dönüş olmadığını da gösteriyor. Kamu borcunun GSYİH'ye oranı %24 civarına indi, faiz harcamalarının vergi gelirlerine oranı 2002'nin yaklaşık beşte biri düzeyinde kaldı, rezervler 185,6 milyar dolara çıktı ve 2024'ten itibaren enflasyon düşmeye başladı.
Veriler ne söylüyor?
2002-2017 döneminde Türkiye kronik yüksek enflasyondan kurtuldu, kamu borcunun milli gelire oranını yarıdan fazla azalttı ve faiz yükünü hafifletti. 2018 sonrasındaki enflasyon ve kur dalgası bu kazanımların bir kısmını aşındırsa da, düşük kamu borcu düzeyi korundu. Bugün borç/GSYİH oranı %22,3 ile 2002'deki seviyenin yaklaşık üçte biri düzeyinde.
Sık sorulan sorular
2002'de enflasyon kaçtı?
World Bank verilerine göre 2002'de yıllık ortalama TÜFE enflasyonu %45,0 idi. Enflasyon 2004'te %8,6'ya indi.
Kamu borcu ne kadar azaldı?
AB tanımlı genel yönetim borç stokunun GSYİH'ye oranı 2002'de %71,5 iken 2024'te %24,0'a indi; Ekonomi Gazetesi'nin aktardığı HMB verisine göre Haziran 2026'da %22,3'tür.
2018 sonrasında enflasyon ne oldu?
TCMB verilerine göre yıl sonu enflasyonu 2018'de %20,3, 2022'de %64,3, 2023'te %64,8 oldu. Ardından 2024'te %44,4'e, 2025'te %30,9'a geriledi.
Brüt rezervler ne kadar?
World Bank (IMF) verilerine göre altın dahil brüt rezervler 2025 sonunda 185,6 milyar dolardır. 2002 sonunda 28,3 milyar dolardı.
Kaynaklar
okunma