Veriler
| Proje | Veri | Kaynak |
|---|---|---|
| 1915 Çanakkale Köprüsü (2024) | Garanti: 16.425.000 araç; gerçekleşen: 2.684.738 araç | Cumhuriyet (18 Mart 2025) |
| Avrasya Tüneli (2025) | Günlük ortalama 77 bin araç; garantinin %8 üzerinde. Garanti üzerindeki her geçiş için kamuyla %30 gelir paylaşımı | Habertürk (16 Temmuz 2026) |
| KÖİ ulaştırma projeleri (2021 itibarıyla) | 19 yılda 38 projede 37,5 milyar dolar yatırım, bütçeden harcama yapılmadan | Ulaştırma Bakanlığı açıklaması, Memurlar.net aktarımı |
Not: Çanakkale verisi muhalif bir gazetenin haberinden alınmıştır ve resmî KGM/HMB belgesiyle doğrulanmamıştır.
Değerlendirme
Eleştiri ne diyor?
Eleştiriye göre yap-işlet-devret modeliyle yapılan köprü ve otoyollarda öngörülen trafik gerçekleşmediği için Hazine, garanti farkını her yıl şirketlere ödüyor.
Veriler ne gösteriyor?
Bazı projeler için eleştiri haklı. Cumhuriyet gazetesinin aktardığı 2024 verilerine göre 1915 Çanakkale Köprüsü için 16.425.000 araç geçişi garanti edilmişken köprüden 2.684.738 araç, yani garantinin yaklaşık altıda biri geçti. Bu, garanti farkının kamu tarafından karşılandığı anlamına geliyor. Bu veri resmî bir belgeyle doğrulanmış değildir.
Ancak tablo her projede aynı değil. Habertürk'ün aktardığına göre Avrasya Tüneli'nden 2025'te günlük ortalama 77 bin araç geçti; bu, garanti edilen trafiğin %8 üzerinde. Garantinin aşıldığı her geçiş için kamuyla %30 gelir paylaşımı yapılıyor.
Bağlam ve hükümetin yanıtı
Bakanlığın açıklamasına göre kamu-özel iş birliği modeliyle 19 yılda 38 projede 37,5 milyar dolarlık yatırım, devlet bütçesinden harcama yapılmadan gerçekleştirildi; bu projeler süre sonunda devlete devredilecek. Dönemin Ulaştırma Bakanı Karaismailoğlu Aralık 2021'de garanti ödemelerinin 2022'den itibaren düşüşe geçeceğini, 2024'te başa baş noktasına gelineceğini ve 2025'ten itibaren gelirlerin ödemelerin üzerinde olacağını söyledi.
Ulaştırma Bakanı Uraloğlu da Mart 2025'te 1915 Çanakkale Köprüsü ve otoyolunun toplam 25,3 milyar lira tasarruf sağladığını açıkladı. Yıllık toplam garanti ödemelerine ilişkin resmî seri (HMB, KGM veya Sayıştay) incelemenin kaynaklarında yer almıyor; bu nedenle 2025 öngörüsünün gerçekleşip gerçekleşmediği doğrulanamıyor.
Sonuç
Bazı projelerde Hazine'nin garanti ödemesi yaptığı doğru. Ancak garantinin aşıldığı ve kamuya gelir getiren projeler de var ve bu yatırımlar bütçeden doğrudan harcama yapılmadan inşa edildi. Eleştiri genelleme yaptığı için karar 'eksik bağlam'.