Veriler
| Yıl | Cari işlemler dengesi / GSYİH |
|---|---|
| 2002 | -%0,26 |
| 2006 | -%5,57 |
| 2011 | -%8,81 |
| 2013 | -%5,13 |
| 2018 | -%1,85 |
| 2019 | +%1,94 |
| 2022 | -%5,00 |
| 2023 | -%3,63 |
| 2024 | -%0,77 |
Kaynak: World Bank (WDI). SBB'nin OVP 2026-2028 metnine göre 2024 cari açığı GSYİH'nin %0,8'i. Eksi değer açık demektir.
- Mal ihracatı (cari dolar): 36,1 milyar (2002) → 273,4 milyar (2025). Kaynak: World Bank (WDI, WTO verisi).
- Uluslararası brüt rezervler (altın dahil, cari dolar): 28,3 milyar (2002) → 185,6 milyar (2025). Kaynak: World Bank (WDI).
- Fatih sondaj gemisinin Tuna-1 kuyusunda keşfettiği doğal gaz rezervi: 320 milyar m³ (2020). Kaynak: Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı.
Değerlendirme
Eleştiri ne diyor?
Eleştiriye göre Türkiye sürekli cari açık veriyor ve ekonomik büyüme dış kaynakla finanse ediliyor.
Veriler ne gösteriyor?
Eleştirinin ilk kısmı büyük ölçüde doğru: Dünya Bankası verisine göre Türkiye 2003'ten bu yana çoğu yıl cari açık verdi ve açık 2011'de GSYİH'nin %8,81'iyle zirve yaptı. Ancak 'kronik' ifadesi tabloyu eksik anlatıyor. Açık 2018'de %1,85'e indi, 2019'da GSYİH'nin %1,94'ü kadar cari fazla verildi ve 2024'te açık %0,77'ye geriledi.
Cari işlemler dengesi (GSYİH'ye oran)
2002–2024 · yüzde
Veri tablosu
| Dönem | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2002 | %-0,3 | World Bank (WDI) |
| 2003 | %-2,4 | World Bank (WDI) |
| 2004 | %-3,5 | World Bank (WDI) |
| 2005 | %-4,1 | World Bank (WDI) |
| 2006 | %-5,6 | World Bank (WDI) |
| 2007 | %-5,4 | World Bank (WDI) |
| 2008 | %-5,1 | World Bank (WDI) |
| 2009 | %-1,7 | World Bank (WDI) |
| 2010 | %-5,7 | World Bank (WDI) |
| 2011 | %-8,8 | World Bank (WDI) |
| 2012 | %-4,7 | World Bank (WDI) |
| 2013 | %-5,1 | World Bank (WDI) |
| 2014 | %-3,4 | World Bank (WDI) |
| 2015 | %-2,5 | World Bank (WDI) |
| 2016 | %-2,5 | World Bank (WDI) |
| 2017 | %-4,1 | World Bank (WDI) |
| 2018 | %-1,9 | World Bank (WDI) |
| 2019 | %1,9 | World Bank (WDI) |
| 2020 | %-4,2 | World Bank (WDI) |
| 2021 | %-0,7 | World Bank (WDI) |
| 2022 | %-5,0 | World Bank (WDI) |
| 2023 | %-3,6 | World Bank (WDI) |
| 2024 | %-0,8 | World Bank (WDI) |
Eleştirinin ikinci kısmı olan büyümenin dış kaynakla finanse edildiği iddiasını değerlendirmek için dış borç verisi gerekiyor; bu veri incelemenin kaynaklarında yer almıyor.
Bağlam
Türkiye'nin cari dengesini belirleyen ana kalemlerden biri enerji ithalatıdır. Hükümet bu bağımlılığı azaltmak için yerli kaynaklara yöneldi: İletişim Başkanlığı'na göre Fatih sondaj gemisi 2020'de Tuna-1 kuyusunda 320 milyar m³ doğal gaz rezervi keşfetti. Aynı dönemde mal ihracatı cari dolar bazında 36,1 milyar dolardan 273,4 milyar dolara, brüt rezervler 28,3 milyar dolardan 185,6 milyar dolara yükseldi.
Sonuç
Cari açığın dönemin çoğunda önemli bir kırılganlık olduğu doğru. Ancak açık kalıcı olarak aynı yüksek düzeyde değil; son yıllarda belirgin biçimde daraldı ve bir yıl fazla verildi. Bu nedenle eleştiri eksik bağlam içeriyor.